Kościół par. pw. Św. Trójcy, Łobżenica
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Św. Trójcy

Łobżenica

photo

Kościół pw. Świętej Trójcy stanowi ciekawy przykład świątyni późnogotyckiej z XV/XVI w., przebudowanej i rozbudowanej w 1662 r. i w l. 1931-32. Częściowo zachowało się siedemnastowieczne barokowe wyposażenie wnętrza.

Historia

Według tradycji osada Łobżeniaca istniała już w 1141 r. Powstała ona przy trakcie z Kcyni i Wyżyska do Więcborka i Człuchowa. Przed 1438 r. nastąpiła lokacja miasta (wg innych źródeł miało to miejsce już w 1314 r.). W 1. lub 2. poł. XV w. na pn. od Starego Miasta lokowano Nowe Miasto. W l. 1431 i 1457 Łobżenica niszczona była podczas napadów krzyżackich. Miasto było własnością szlachecką. Jgo właścicielami byli początkowo przedstawiciele rodu Pałuków, w poł. XVI w. przeszła ona całkowicie w ręce Krotoskich. Miasto uważane było wówczas za największy ośrodek Krajny. Od 1650 r. Łobżenica była własnością Andrzeja Karola Grudzińskiego, który potwierdził prawa miejskie. W 1690 r. nowym właścicielem miasta stał się Jan Korzbok Łącki. W pocz. XVIII w. Łobżenica przejściowo należała do Bnińskich, następnie - do Józefa Radolińskiego, który po pożarze w 1731 r. wydał miastu nowy przywilej. Po I rozbiorze Polski Łobżenica znalazła się pod panowaniem Prus. Ówczesnymi jej właścicielami byli Rydzyńscy. Do Polski miasto powróciło w 1920 r.

Kościół parafialny w Łobżenicy wg tradycji powstał już w 1141 r.. Najwcześniejsza wzmianka o świątyni pochodzi z 1475 r. Zachowany do dziś budynek powstał na przełomie XV i XVI w. W 1550 r. ówczesny właściciel Łobżenicy, Jan Krotoski oddał kościół protestantom, którzy użytkowali świątynię do 1622 r. Po spaleniu w czasie wojen szwedzkich budynek został odbudowany i konsekrowany p.w. Św. Trójcy (wcześniej świątynia nosiła wezwanie NPM). Z tego czasu pochodzi m. in. barokowa kaplica pd. W latach 1931-32 kościół został rozbudowany wg proj. arch. Grzegorza Chmielewskiego. Budynek został przedłużony w kierunku zach., obniżono też wieżę i dobudowano kaplicę oraz nawę boczną po stronie pn. Rozbudowa ta w znacznym stopniu zatarła pierwotny późnogotycki charakter świątyni.

Opis

Kościół p.w. Św. Trójcy usytuowany jest w pn.-wsch. części starego miasta, przy ul. Mickiewicza. Jest to budynek orientowany. Na pn. od świątyni, po drugiej stronie ul. Mickiewicza znajduje się plebania o skromnych cechach klasycystycznych, wzniesiona w k. XVIII w., przebudowana w następnym stuleciu.

Salowy, pierwotnie jednonawowy kościół wzniesiony został na planie wydłużonego prostokąta, przedłużonego od zach. w l. 1931-32. Z tego czasu pochodzi też usytuowana po stronie pn. kwadratowa wieża oraz wąska nawa boczna. Niewyodrębnione prezbiterium zamknięte jest trójbocznie. Przy części prezbiterialnej znajdują się dwie czworoboczne zakrystie oraz dwie kaplice: po stronie pd. - barokowa kaplica na planie kwadratu, z kryptą w podziemiu z 1662 r., po stronie pn. - nowsza kaplica z l. 1931-32. Bryłę kościoła opinają jedno- i dwuuskokowe skarpy. Nawę i prezbiterium nakrywa wysoki dach dwuspadowy, z ośmioboczną wieżyczką na sygnaturką zwieńczoną ozdobnym krzyżem, nad zamknięciem prezbiterium - dach trójpołaciowy. Ponad nieco niższymi kaplicami bocznymi - dachy dwuspadowe o kalenicach prostopadlych do kalenicy dachu gł., nad znacznie niższymi zakrystiami - dachy dwupołaciowe. Nad całością dominuje wysoka, czterokondygnacyjna wieża nakryta niskim namiotowym daszkiem zwieńczonym hełmem podobnym do hełmu wieżyczki na sygnaturkę.

Kościół jest budynkiem murowanym z cegły. Jego ściany zostały otynkowane. Dachy kryte są dachówką, hełmy wieży oraz wieżyczki na sygnaturkę wykonano z blachy. Wnętrze nakryte jest drewnianym stropem belkowym. Nad kaplicą pd. - kopuła.

Elewacje kościoła są gładkie, pozbawione podziałów, zwieńczone profilowanymi gzymsami. Okna nawy gł. i prezbiterium zamknięte są łukiem półkolistym (czasem lekko zaostrzonym), okna nawy bocznej - łukiem odcinkowym. Okna kaplicy pd. są owalne, w wieży i zakrystiach - prostokątne. Elewacja frontowa zwieńczona jest szczytem o wykroju wklęsło-wypukłym, ujętym wolutowymi spływami. Szczyt podzielony jest parami pilastrów, dźwigających trójkątny naczółek. Na osi elewacji znajduje się wejście gł., ujęte boniowanymi pilastrami, zwieńczone wazami oraz trójkątnym tympanonem w którym umieszczono płaskorzeźbioną scenę Pokłonu Trzech Króli. Elewacja kaplicy pd. zwieńczona jest szczytem wklęsło-wypukłym, ujętym wolutowymi spływami, podzielonym parą pilastrów dźwigających trójkątny naczółek zwieńczony krzyżem. W szczycie znajdują się napisy odnoszące się do założenia kościoła (MCXLI) i jego renowacji (MCMXXXII). Elewacje wieży zwieńczone ponad trzecią kondygnacją silnie występującym gzymsem. Najwyższa kondygnacja wieży nieco węższa, ujęta pilastrami, z dużymi, półkoliście zamkniętymi prześwitami, w których widoczne są tralkowe balustrady. W elewacji pn. wieży znajduje się prostokątne wejście ujęte ukośnie ustawionymi boniowanymi filarami dźwigającymi przerwany naczółek, zwieńczone rzeźbą przedstawiającą Dzieciątko Jezus.

Wyposażenie wnętrza, przeważnie barokowe, z XVII w., obejmuje m. in. architektoniczny ołtarz główny, ozdobiony figurami świętych i aniołów oraz rzeźbą Chrystusa Zmartwychwstałego w zwieńczeniu. W polu środkowym ołtarza znajduje się obraz Trójcy Św. Ponadto zachowały się cztery ołtarze boczne. W jednym z nich umieszczono ciekawy obraz Anioła Stróża z przedstawicielami rożnych stanów, w kolejnym - wczesnobarokowy obraz Św. Anny nauczającej Marię z 1 poł. XVII w. pochodzący wg tradycji z nieistniejącego kościoła p.w. św. Anny. Na uwagę zasługuje też kamienna płyta nagrobna z 1595 r., ufundowana dla rodziców przez mieszczanina łobżenickiego Jakuba Jagaczyka, z mosiężną inskrypcją oraz kartuszem z gmerkiem pośrodku i czterema medalionami z wyobrażeniami ewangelistów w narożach.

Kościół dostępny do zwiedzania z zewnątrz i wewnątrz. Bliższe informacje na temat parafii oraz godziny Mszy Św. są podane na stronie internetowej diecezji bydgoskiej: diecezja.bydgoszcz.pl oraz stronie internetowej parafii: www.parafiaswietejtrojcy.pl

oprac. Krzysztof Jodłowski, OT NID w Poznaniu, 16-11-2015 r.

Bibliografia

  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. XI, z. 20: Wyrzysk, Nakło i okolice, Warszawa 1980, s. 18-22.
  • Kowalski J., Gotyk wielkopolski : architektura sakralna XIII-XVI wieku, Poznań 2010, s. 315-317.
  • Mietz A., Pakulski J., Łobżenica : portret miasta i okolicy, Łobżenica; Toruń 1993, s. 342-44.
  • Tomala J., Murowana architektura romańska i gotycka w Wielkopolsce, t. 1, Architektura sakralna, Kalisz 2007, s. 271-72.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: przełom XV/XVI w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Mickiewicza 2a, Łobżenica
  • Lokalizacja: woj. wielkopolskie, pow. pilski, gmina Łobżenica - miasto
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Mapa Google

Geoportal

Zobacz także w najbliższej okolicy