Kościół par. pw. św. Trójcy, Rachowice
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Trójcy

Rachowice

photo

Reprezentatywny przykład niewielkiego późnogotyckiego kościoła parafialnego, ukształtowanego ostatecznie w czasach nowożytnych w ramach prowizorycznej rozbudowy o partię drewnianej nawy. Zarazem jeden z ostatnich w skali regionu, obok świątyń w Sierotach i Gliwicach Ostropie, kościołów złożonych z murowanego prezbiterium oraz drewnianej nawy.

Historia

Pierwsza wzmianka o kościele par. w Rachowicach pochodzi z 1447 r. Najstarsze zachowane partie, to jest murowane, gotyckie prezbiterium z zakrystią, datowane są na XV/XVI w. W latach 1667-1668 przesklepiono wnętrze prezbiterium i dobudowano od zachodu drewnianą nawę zwieńczoną sygnaturką, do której w latach 1679-1688 dostawiono wieżę. W 1705 r. wieża uległa zniszczeniu wskutek pożaru kościoła, a kolejną, ocalałą do czasów współczesnych, wzniesiono dopiero w ostatniej ćwierci XVIII w. W 1885 r. do wieży dobudowano otwarty przedsionek. Od tego momentu świątynia nie była już przekształcana, prowadzono jedynie bieżące prace remontowe i konserwatorskie m.in. w 1902, 1938 oraz latach 1945-1957, a także wymieniano jego wyposażenie.

Opis

Kościół jest obiektem orientowanym, usytuowanym w południowej części Rachowic, u zbiegu ulicy Rachowickiej, Kasztanowej i Wiejskiej, w pobliżu dawnego folwarku, w otoczeniu niewielkiego, czynnego cmentarza parafialnego ogrodzonego drewnianym parkanem z bramką krytą hełmem ostrosłupowym. Prezbiterium i zakrystię wzniesiono w konstrukcji murowanej z cegły, drewniany korpus nawowy w konstrukcji zrębowej na kamiennej podmurówce, a drewnianą wieżę w konstrukcji słupowej. Kościół założono na rzucie wydłużonego prezbiterium, bez wyodrębnionego w planie prezbiterium, zamkniętego od wschodu trójbocznie, z przybudowaną od północy zakrystią zamkniętą trójbocznie oraz czworoboczną wieżą od zachodu Prostopadłościenna bryła kościoła kryta jest jednym dachem siodłowym, zwieńczonym na styku nawy i prezbiterium drewnianą, sześcioboczną wieżyczką na sygnaturkę zwieńczoną kopułką. Nawę obiegają soboty wsparte na słupach z zastrzałami, od północy przekształcone w przedsionek, kryte daszkami pulpitowymi. Dominantę kościoła stanowi przysadzista wieża o nieznacznie pochyłych ścianach, kryta dachem namiotowym, ośmiobocznym. Niewielką, parterową zakrystię przekrywa pięcioboczny dach, będący przedłużeniem północnej połaci dachowej nad prezbiterium. Otynkowane elewacje w partii prezbiterium opięte są szkarpami i zwieńczone profilowanym gzymsem. Ściany w partii nawowej i wieżowej oszalowano gontem. W elewacji południowej obu części mieszczą się otwory okienne o analogicznej wielkości, zamknięte łukiem półkolistym. Główne wejście do kościoła w wieży od zachodu poprzedzone jest otwartym przedsionkiem krytym dwuspadowym daszkiem. Wnętrze prezbiterium oddzielone jest od nawy ścianą tęczową o łuku zamkniętym półkoliście. Prezbiterium sklepiono kolebką z lunetami, wspartą na przyściennych filarach, a nawa drewnianym stropem zdobionym polichromią patronową. W północnej ścianie prezbiterium mieści się otwór z XVI-wiecznymi, kutymi drzwiami do zakrystii, zaakcentowany barokowym, zamkniętym półkoliście portalem. W zachodniej części nawy znajduje się drewniany chór muzyczny wsparty na dwóch profilowanych słupach, z parapetem trójbocznie wysuniętym ku nawie i XVII-wiecznym prospektem organowym. Przejście z kruchty pod wieżą do nawy ujęte jest drewnianym, XVII-wiecznym portalem zamkniętym łukiem półkolistym. Zakrystia sklepiona jest kolebką z lunetami. Spośród zachowanego wyposażenia kościoła należy wymienić m.in. barokowy ołtarz główny sprzed 1679 z obrazem Trójcy Św. oraz rzeźbami Św. Katarzyny i Barbary, dwa ołtarze boczne, późnobarokowe, w tym prawy z obrazem Piety oraz ambonę z około połowy XIX w.

Zabytek ograniczony. Kościół dostępny jest dla zwiedzających bezpośrednio przed i po niedzielnej mszy świętej.

Oprac. Agnieszka Olczyk, OT NID w Katowicach, 17.10.2014 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna zabytku architektury. Kościół parafialny pod wezwaniem Świętej Trojcy [w Rachowicach], oprac. H. Wiąk-Marzec, 1996, Archiwum NID.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, T. VI, woj. katowickie, z. 5: Powiat gliwicki, I. Rejduch-Samkowa, J. Samek (red.), Warszawa 1974, s. 67-69.
  • Kloss E., Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Tost-Gleiwitz, Breslau 1943, s. 63-67.
  • Matuszczak J., Kościoły drewniane na Śląsku, Wrocław 1975, s. 12.
  • Rachowice. Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej, oprac. B. Kubit, Muzeum w Gliwicach (broszura X GDDK 2012).
  • Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, S. Brzezicki, C. Nielsen (red.), Warszawa 2006, s. 722.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: XV/XVI w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Wiejska 10, Rachowice
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. gliwicki, gmina Sośnicowice - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy