Kościół par. pw. św. Jana Chrzciciela, Żuławka Sztumska
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Jana Chrzciciela

Żuławka Sztumska

photo

Cenny przykład niewielkiego wiejskiego kościoła gotyckiego z zachowanym bogatym wyposażeniem wnętrza z XVII i XVIII w.

Historia

Najstarsza informacja dotycząca pośrednio kościoła w Żuławce Sztumskiej (Pozylia, niem. Posilge, wieś kościelna) pochodzi z 1250 r. i jest związana z tutejszym proboszczem, Arnoldem (wcześniej w traktacie pokojowym z 1249 r. Prusowie zobowiązali się wystawić w Żuławce kościół). Wieś prawdopodobnie pierwszą lokację otrzymała ok. 1280 r., w nowym przywileju lokacyjnym z 1354 r. komtur Dzierzgonia Helwig v. Goldbach nadał kościołowi 6 włók. Istniejący kościół wybudowano w l. 1325-1350. Podczas wojen szwedzkich w l.1629-1659 kościół został obrabowany i zniszczony. W 1647 r. odnowiono prezbiterium. Wkrótce w 1666 r. zawaliła się częściowo wieża, niszcząc pd.-zach. fragment nawy. Gruntowny remont kościoła przeprowadzono w l. 1695-1696 i wymalowano w 1700 r. W tym też roku, 31 października, kościół był konsekrowany przez biskupa chełmińskiego Teodora Potockiego. W 1888 r. wieża otrzymała nowy hełm. We wnętrzu zachowane bogate wyposażenie.

Opis

Kościół położony w centrum wsi po południowej stronie głównej drogi (Jasna-Krzyżanowo); obiekt wolnostojący, orientowany, otoczony cmentarzem.

Gotycka świątynia została wzniesiona na planie dwóch zestawionych osiowo prostokątów - szerokiego nawy (ok. 12 x 15 m) i wydłużonego prezbiterium o ściętych wschodnich narożach (ok. 11 x 9 m). Dodatkowo od zachodu do nawy przylega w części południowej kwadratowa wieża (ok. 4,5 x 5 m) i na osi kruchta (ok. 3,5 x 4 m), a od południa prostokątna zakrystia (ok. 6 x 3 m).

Bryła dość urozmaicona: nawa oskarpowana, przykryta dachem dwuspadowym; po jej wschodniej stronie prezbiterium, niższe od niej, zamknięte trójbocznie i ujęte uskokowymi skarpami, dach dwuspadowy (od wschodu trójspadowy); od pd. przy prezbiterium wąska zakrystia nakryta dachem pulpitowo schodzącym z prezbiterium. Przy fasadzie (zachodnia elewacja nawy) asymetrycznie zsunięta ku południowej krawędzi, masywna wieża, od południa oskarpowana, do połowy otynkowana, powyżej licowana w cegle, nakryta blaszanym hełmem z latarnią zwieńczoną iglicą. Na osi fasady odrębnie dostawiona mała kruchta o wyraźnej neogotyckiej dekoracji. Kościół wzniesiony z cegły, tynkowany (wyjątkiem górna część wieży). Dachy kryte dachówką holenderką, więźba dachowa drewniana krokwiowo-jętkowa; nad nawą strop drewniany, beczkowy, polichromowany.

Elewacje dzielone ostrołukowymi blendami i mniej licznymi otworami okiennymi. Fasada zwieńczona szczytem domkniętym trójkątnym naczółkiem; w przyziemiu na osi kruchta z ostrołukowym portalem; ponad nią na osi blenda o łuku koszowym, powyżej koncha z figurą.

Wnętrze salowe, prezbiterium wydzielone ścianą tęczową z wysokim i szerokim otworem ostrołukowym.

Wewnątrz zachowane cenne wyposażenie z XVII i XVIII w. m.in. ołtarz główny z obrazem Wniebowzięcia NMP oraz epitafium ks. Kazimierza Szczepańskiego (zm. 1718 r.), fundatora ołtarza i innych elementów wyposażenia.

Obiekt dostępny, zwiedzanie po wcześniejszym umówieniu w biurze parafialnym w Żuławce Sztumskiej.

Oprac. Teofila Lebiedź-Gruda, OT NID w Gdańsku, 29.09.2014 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna (tzw. biała karta): Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela, autor W. Chruszczyńska, 1974, w zbiorach OT NID w Gdańsku.
  • Schmid B., Bau-und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg (Die Städte Neuteich und Tiegenhof und die lädlichen Ortschaften), Danzig 1919, s. 315.
  • Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreuβen, bearb. von M. Antoni, München-Berlin 1993., s. 140

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1 poł. XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Żuławka Sztumska 27
  • Lokalizacja: woj. pomorskie, pow. sztumski, gmina Dzierzgoń - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy