Kościół par. pw. św. Jakuba Starszego Apostoła, Mogilno
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Jakuba Starszego Apostoła

Mogilno

photo

Przykład późnogotyckiego, małomiasteczkowego kościoła parafialnego o wartości w skali regionu.

Historia

Kościół św. Jakuba wzniesiono przed 1145 roku z fundacji rycerskiej w obrębie osady, położonej na północ od powstałego w XI wieku. mogileńskiego klasztoru Benedyktynów. Kościół ów był z pewnością drewniany. Około 1145 roku Zbylut z rodu Pałuków nadał go z uposażeniem mogileńskim mnichom. Świątynia zapewne od początku pełniła funkcje parafialne względem wspomnianej osady, a następnie miasta, założonego w Mogilnie przez benedyktynów na mocy zezwolenia króla Władysława Jagiełły z 1398 roku. Okresowo w XV wieku oraz w latach 1867-1925 stanowiła filię parafialną pobliskiego kościoła klasztornego (od 1833 roku poklasztornego). Budowę obecnego gmachu kościelnego ukończono w 1511 roku, co dokumentuje napis minuskułowy, wypalony wraz z herbem klasztoru i jednocześnie miasta na kilku cegłach północno-wschodniej przypory prezbiterium: „1511 co[n]sumatu[m] est” (powyżej wmurowana tarcza piaskowcowa z herbem Szeliga (?) oraz inicjałami I S, należącymi niewątpliwie do niezidentyfikowanego dobroczyńcy kościoła). Świątynię konsekrowano w 1592 roku, później wielokrotnie odnawiano, m.in. w 1839, 1900 i 1977 roku.

Opis

Kościół jest usytuowany na niewielkim wzniesieniu, orientowany, późnogotycki, murowany z cegły o układzie gotyckim, z użyciem zendrówki w układach rombowych. Jednoprzęsłowe prezbiterium ma zamknięcie trójboczne. Od północy przylega do niego zakrystia. Do trójprzęsłowej, szerszej i nieco wyższej nawy prowadzą dwie kruchty: zachodnia z 1839 roku oraz południowa, wzniesiona w 1937 roku według projektu architekta Stefana Cybichowskiego na miejscu poprzedniej o konstrukcji szkieletowej. Świątynia nakryta we wnętrzu stropami płaskimi, z fasetą i ząbkowanym gzymsem. Zakrystia zasklepiona kolebkowo. Tęcza zamknięta łukiem ostrym, natomiast zbarokizowane okna pozamykane łukami koszowymi. W kościele są cztery ostrołukowe portale gotyckie: z prezbiterium do zakrystii (z drzwiami żelaznymi, wykonanymi w Poznaniu w 1638 roku); z nawy do kruchty zachodniej; z nawy do kruchty południowej; wreszcie zamurowany portal w północnej ścianie nawy. Świątynię opinają przypory. Na południowej przyporze prezbiterialnej wyryte napisy, dotyczące m.in. wysokości pokrywy śnieżnej w 1573 roku i uderzenia pioruna w kościół w 1640 roku. W przypory wmurowano ponadto dwie kule kamienne. Oba szczyty nawy są trójkątne, mają przemurowane zwieńczenia i blendy. Dwuspadowe dachy pokryte dachówką. W kościele znajdują się trzy ołtarze. Na ścianie nad nowym ołtarzem głównym wisi krucyfiks późnogotycki z około 1511 roku, uważany za cudowny, który do 1838 roku znajdował się na belce tęczowej. Pozostałe zabytki ruchome pochodzą z XVII-XIX wieku. W północno-wschodniej części przykościelnego cmentarza wznosi się dzwonnica o konstrukcji szkieletowej, gruntownie przerobiona w 1891 roku, w jakiej zawieszony dzwon, odlany w 1580 roku.        

Zabytek dostępny w trakcie nabożeństw.

Oprac. Lech Łbik, Pracownia Dokumentacji, Popularyzacji Zabytków i Dziedzictwa Narodowego Kujawsko-Pomorskiego Centrum Kultury w Bydgoszczy, 04.12.2014 r.

Bibliografia

  • Białłowicz-Krygierowa Z., Zabytki Mogilna, Trzemeszna, Strzelna i okolic od gotyku po barok, [w:] Studia z dziejów ziemi mogileńskiej, Łuczak Czesław (red.), Poznań 1978, s. 337-340, 346-347.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. XI: Dawne województwo bydgoskie, z. 10: Mogilno, Strzelno, Trzemeszno i okolice, oprac. Białłowicz-Krygierowa Z., Warszawa 1982, s. 42-44.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1511 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Benedyktyńska 12, Mogilno
  • Lokalizacja: woj. kujawsko-pomorskie, pow. mogileński, gmina Mogilno - miasto
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Mapa Google

Geoportal

Zobacz także w najbliższej okolicy