Kościół par. pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, Stara Wieś
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

Stara Wieś

photo

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego posiada wysoką wartość artystyczną, architektoniczną oraz krajobrazową, stanowi cenny przykład drewnianego budownictwa sakralnego oraz jeden z najstarszych tego typu zabytków w regionie. Cenny element wystroju stanowią renesansowe oraz barkowe polichromie oraz licznie zachowane barokowe wyposażenie. Dodatkowo lokalizacja obiektu na wzniesieniu, oraz zachowane liczne egzemplarzu starodrzewu nawiązują do tradycji i form przestrzennych charakterystycznych dla krajobrazu wiejskiego, gdzie kościół otoczony nasadzeniami z drzew tworzących tzw. ,,święte gaje’’ górował nad wiejską zabudową.

Historia

Pierwsze wzmianki odnośnie świątyni w Starej Wsi pochodzą z 1325-1327 roku. Obecny kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego wzniesiono na miejscu starej świątyni z fundacji Krzysztofa Bibersteina-Starowiejskiego w 1522 roku, osiem lat później w 1530 r. obiekt zostaje konsekrowany przez Dominika, biskupa krakowskiego. W 1787 r. miał miejsce pierwszy remont w trakcie którego kościół zyskał swój barokowy charakter oraz wystrój, poprzez wprowadzenie wieżyczki zwieńczonej baniastym hełmem nad nawą, a także wprowadzenie pilastrów oraz ozdobnych gzymsów wieńczących ściany. W 1926 r. obiekt przekształcono, nawę powiększono o przestrzeń w obrębie wieży, całość połączono poprzez wprowadzenie szerokiej arkady zgodnie z projektem Zygmunta Gawlika, a dach pokryto eternitem. W latach 2000-2001 przeprowadzono gruntowny remont obiektu w trakcie którego wymieniono pokrycie dachu na gont. W 2011 r. w obrębie obiektu przeprowadzono szczegółowe badania dendrochronologiczne w trakcie których ustalono, iż prezbiterium, nawa oraz wieża pochodzą z tego samego okresu (1522 r.). Ostatnie prace przeprowadzone w latach 2009-2013  polegały na konserwacji polichromii, oprócz prac w obrębie ścian i stropów wykonano także konserwację wyposażenia świątyni, w tym ołtarza głównego, belki tęczowej z rzeźbami Matki Boskiej Bolesnej oraz drewnianej chrzcielnicy z Grupą Chrztu Świętego.

Opis

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego położony jest w centralnej części miejscowości Stara Wieś, na wzniesieniu w północno-zachodniej części cmentarza przykościelnego o owalnym narysie. Świątynia otoczona jest drewnianym ogrodzeniem, a założeniu towarzyszy cenny starodrzew z dominującym gatunkiem w postaci lip, będący nawiązaniem do świętych gajów. Późnogotycki kościół jest obiektem orientowanym, jednonawowym, drewnianym o konstrukcji zrębowej, nakrytym dachem dwuspadowym o wieży z izbicą na słup, otoczony sobotami, częściowo otwartymi, częściowo zamkniętymi, częściowo zamkniętymi, odtwarzającymi ściśle rzut kościoła z dwoma kruchtami w części zachodniej oraz południowej (obecnie całkowicie zadaszone). Świątynia posiada rozczłonkowaną bryłę składającą się kolejno od zachodu z niewielkiej kruchty poprzedzającej wykonaną w konstrukcji słupowe wieżę oraz wzniesioną na planie zbliżonym do kwadratu szerszą nawę łączącą się od zachodu z wieżą w części przyziemia. Najbardziej na wschód wysunięty element stanowi trójboczne prezbiterium do którego od północy przylega niewielka zakrystia. Element o charakterze ozdobnym stanowi zwieńczenie zachodniej wieży w postaci baniastego hełmu z latarnią oraz zlokalizowana na skraju wschodniego dachu ażurowa sygnaturka z cebulastą kopułą. Ponadto w obiekcie zachował się późnogotycki detal ciesielski i barokowe wyposażenie. Wewnątrz znajduje się bogata dekoracja malarska w postaci polichromii na ścianach nawy, prezbiterium oraz w obrębie płaskich stropów. Dominują motywy w postaci elementów roślinno-geometrycznych oraz wizerunki świętych. Śród wyposażenia na uwagę zasługuje późnogotycki obraz Ukrzyżowania z początku XVI w. malowany na desce, wczesnobarokowy ołtarz główny z XVIII w. z obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem i śś. Katarzyną i Barbarą, dwa ołtarze boczne z XVIII w., z Matką Bożą Różańcową i św. Józefem oraz rokokowa chrzcielnica i ambona.

Zabytek dostępny z zewnątrz, w sprawie zwiedzania należy skontaktować się z kancelarią parafialną.

Oprac. Agata Mucha, OT NID w Katowicach, 03.02.2015 r.

Bibliografia

  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Urbanistyki. Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Św., oprac. T. Śledzikowski, 1998 (Archiwum WUOZ delegatura w Bielsku-Białej).
  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Urbanistyki tzw. zielona. Kościół parafialny pw. Podwyższenia Św. Krzyża, 1967 (Archiwum WUOZ delegatura w Bielsku-Białej).
  • Duda M., Michniewscy A. i M., Wypych S., Kościoły drewniane Karpat. Polska i Słowacja. Przewodnik, Pruszków 2006, s. 39-40.
  • Ruszczyk G., Architektura drewniana w Polsce, Warszawa 2009, s. 448.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. I woj. Krakowskie, J. Szablowski (red.), z. 1 Powiat bialski, oprac. J. Szablowski, Warszawa 1951, s. 29-30.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1522 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: ks. Szczepana Wojtyłki 3, Stara Wieś
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. bielski, gmina Wilamowice - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy