Kościół fil. pw. św. Katarzyny, Gościeszowice
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół fil. pw. św. Katarzyny

Gościeszowice

photo

Przykład kamiennego kościoła wiejskiego, który zachował gotycki charakter. Razem z otaczającym go murem i bramą stanowi interesujący zespół sakralny. Wewnątrz cenny ołtarz z 1505 r.

Historia

Kościół wzniesiono pod k. XIII w. Pierwotnie tworzyły go nawa i prezbiterium. W późnym średniowieczu do pd. ściany nawy dobudowano wieżę. W XVI w. wzbogacano wystrój i wyposażenie świątyni: w 1505 r. wstawiono ołtarz nieznanego artysty, od tego dzieła nazywanego Mistrzem Ołtarza z Gościszowic, w 1592 z fundacji rodziny von Kittlitz wykonano chór muzyczny. Podczas rozbudowy przeprowadzonej w XVII w. dostawiono zakrystię, drewniane kolebkowe sklepienie w prezbiterium zamieniono na polichromowany strop, przekształcono okna i zamurowano pierwotne wejście w pd. ścianie prezbiterium. Prawdopodobnie również wówczas otynkowano elewacje. W 2. poł. XVII w. dostawiono kaplicę grobową rodu von Kittlitz. Po II wojnie światowej kościół kilka razy remontowany. Podczas tych prac m.in. wymieniono pokrycie dachu zastępując gont blachą a później dachówką, oczyszczono z tynków elewacje, odnowiono wnętrza, a w miejscu zlikwidowano cmentarza założono trawnik.

Opis

Kościół znajduje się w środkowej części wsi, po północnej stronie głównej drogi, przy rozjeździe prowadzącym w kierunku Suchej Dolnej. Zajmuje centralne miejsce trawiastego placu otoczonego kamiennym murem, w którym umieszczono dwie bramy. Jest budowlą gotycką, orientowaną, jednonawową. Do nawy przylega od wschodu prezbiterium, od południa wieża, od północy kaplica, od północy do prezbiterium - zakrystia. Wszystkie, z wyjątkiem kwadratowej w rzucie wieży, założono na planie prostokątów.

Nawa oraz niższe i węższe od niej prezbiterium są nakryte wysokimi dachami dwuspadowymi. Prostopadłościenna, masywna wieża, zwieńczona jest ośmiobocznym hełmem. Ostatnia, węższa kondygnacja wieży jest oddzielona od niższych partii czterospadowym daszkiem. Nad kaplicą i zakrystią założono dachy pulpitowe. Kościół, z wyjątkiem ceglanej kaplicy, zbudowano z kamieni polnych i rudy darniowej. Górne piętro wieży wykonano z drewna. Kaplica jest otynkowana, pozostałe ściany maja lico kamienne. Dachy kryte są dachówką karpiówką układaną w koronkę. Wyjątek stanowi wieża, którą pokryto blachą. Elewacje artykułowane są jedynie otworami okiennymi i drzwiowymi. Część okien zachowała wykrój łuku ostrego, część zamknięto łukiem odcinkowym. Umieszczone są w głębokich, otynkowanych wnękach. W ścianach wieży oraz w zach. ścianie korpusu głównego zachowały się okna szczelinowe. Wejścia do świątyni prowadzą przez dwa portale ostrołukowe - pierwszy w elewacji zachodniej, drugi w południowej elewacji wieży. Wewnątrz zachował się ostry łuk tęczowy. Stropy nad nawą i prezbiterium są polichromowane. Najcenniejszym elementem wyposażenia jest późnogotycki pentaptyk z 1505 r. pochodzący z warsztatu Mistrza Ołtarza z Gościszowic. W centralnej części ołtarza umieszczone są rzeźbione figury Madonny z Dzieciątkiem, św. Katarzyny i Małgorzaty, na awersach skrzydeł bocznych figury świętych, na rewersach malowane sceny z legendy o św. Katarzynie Aleksandryjskiej. Zachowała się empora organowa z 1593 r., barokowa ambona i rokokowe sakramentarium. Na ścianach zawieszono płyty nagrobne pochodzące z XVI-XVII w.

Obiekt dostępny dla zwiedzających, możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu.

Oprac. Anna Jackiewicz, OT NID w Zielonej Górze, 10.12.2014 r.

Bibliografia

  • Garbacz K., Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego, t. 2: Powiaty: żarski - żagański - nowosolski - wschowski, Zielona Góra 2012, s. 169-170.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006, s. 296.
  • Karta ewidencyjna, Kościół filialny pw. św. Katarzyny, oprac. S. Kowalski, S. Dąbrowski, 1998, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Zielonej Górze.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: k. XIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Gościeszowice
  • Lokalizacja: woj. lubuskie, pow. żagański, gmina Niegosławice
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy