Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. par. pw. Narodzenia NMP

Wierzchowice

photo

Kościół w Wierzchowicach, wzniesiony w konstrukcji szachulcowej, bryłą i opracowaniem elewacji nawiązywał do wrocławskiego kościoła Dworskiego (ob. pw. Opatrzności Bożej) z lat 1749-1750. Na uwagę zasługuje dobrej klasy rokokowy wystrój wnętrza, z bogatą ornamentyką i symboliką religijną.

Historia

Parafię ewangelicką w Wierzchowicach erygowano 3 maja 1754 r. w związku ze sprowadzeniem tu przez hrabiego Christiana Heinricha von Reichenbacha 20 rodzin osadników z Wirtembergii. Z fundacji hrabiego wzniesiono także w latach 1769-1773 kościół pw. Friedrichs-Zion, ob. rzym.-kat. pw. Narodzenia NMP, na miejscu wcześniejszego domu modlitwy z 1755 r., który rozebrano w 1769 roku. Kamień węgielny pod nową świątynię położono 29 września 1770 roku. Fundamenty i dolną część wieży wykonał w 1770 r. milicki mistrz murarski Ernst Ferdinand Klose, budowę całości ukończono 1 lipca 1773 roku. Pierwsze uroczyste nabożeństwo odprawiono 21 listopada 1773 roku. Prace nad rokokowym wystrojem wnętrza prowadzono do 1781 roku. Kościół wyposażono w ołtarz ambonowy (fundacja drugiej żony Christiana Heinricha von Reichenbacha) oraz w zegar i dwa dzwony (fundacja Heinricha Wilhelma von Reichenbach-Neuschloss, syna hrabiego Christiana Heinricha von Reichenbacha). W 1773 r. Kristian Wilhelm Scheffler Młodszy z Brzegu wykonał organy, złożone z sekcji głównej i pozytywu (niezachowane). Wystrój i wyposażenie świątyni znacznie wzbogacono w 1819 r.dzięki testamentowemu zapisowi Heinricha Wilhelma von Reichenbach-Neuschloss, (zm. 1819 r.). Po bezpotomnej śmierci właściciela dóbr patronat nad kościołem sprawował bratanek jego żony, Hans Heinrich X von Hochberg, pan na Książu, późniejszy książę pszczyński. Z jego fundacji kościół został odnowiony i ponownie wyposażony w 1855 r. - w stulecie powstania pierwszego domu modlitwy. Świątynia była remontowana w 1853, 1893, 1899, 1904, 1933 (o czym świadczą napisy umieszczone na wieży w partii poddasza), 1934, 1965 i 1999 roku.

Opis

Kościół usytuowany w zachodniej części wsi, wytyczonej w 1753 r. w związku z założeniem kolonii osadników sprowadzonych z Wirtembergii. Posadowiony na cmentarzu grzebalnym, na szczycie wzniesienia i - pierwotnie - na zamknięciu alei lipowej, która stanowiła oś kompozycyjną między świątynią a założeniem dworskim. Świątynia zwrócona częścią ołtarzową na zachód. Wzniesiona w konstrukcji szachulcowej, z wieżą murowaną z cegły i otynkowaną, częściowo wtopioną od wschodu w korpus, zwieńczoną cebulastym hełmem z arkadkową latarnią. Kościół salowy, założony na rzucie prostokąta z ukośnie ściętymi narożami, nakryty ceramicznym dachem wielospadowym. Część prezbiterialna skomunikowana z niższą, prostokątną dobudówką zakrystii, przylegającą od zachodu i nakrytą trójspadowym dachem o przedłużonej kalenicy. Naroża wieży w dwóch dolnych kondygnacjach ujęte wyrobionymi w tynku pasami boni (wykonanymi w 1965 r.), na wyższych kondygnacjach wyoblone, zaakcentowane wydłużonymi płycinami i lizenami o zróżnicowanej formie. W przyziemiu wieży kruchta, przy której dwa składziki wydzielone z wnętrza nawy. Wieża ujęta gzymsami, otwory okienne w rozbudowanych obramieniach, w przyziemiu portal i trójkątny naczółek. Ściany korpusu kościoła i zakrystii ryglowe, z ceglanym, tynkowanym wypełnieniem. Pionowe słupy opracowane snycersko jako pilastry w wielkim porządku, ze stylizowanymi głowicami korynckimi, oczep w formie gzymsu wieńczącego. Ściany korpusu przeprute dwoma rzędami okien, wewnątrz, w części ołtarzowej, rozczłonkowane pilastrami. W nawie dwukondygnacyjne empory wsparte na filarach, z wydzieloną lożą kolatorską od północy i lożą organową od wschodu. Ściany oraz balustrady i podniebia empor pokryte rokokową dekoracją snycerską, z kartuszami herbowymi Reichenbachów i licznymi symbolami Objawionego Słowa w Starym i Nowym Testamencie. Na stropie dwa plafony, w których malowane przedstawienia Wniebowstąpienia i Sądu Ostatecznego. Wyposażenie kościoła jednolite, rokokowe, z ok. 1780 r. - architektoniczny ołtarz ambonowy z rzeźbami prorokiń (wymontowaną z ołtarza ambonę po 1965 r. zawieszono na filarze południowej empory) oraz prospekt organowy z sekcją główną i pozytywem wbudowanym w parapet empory. Obecny instrument z 2. poł. XIX w., wykonany przez firmę braci Walterów z Góry, został w 1905 r. przebudowany przez firmę Schlag & Söhne ze Świdnicy.

Zabytek dostępny.

Oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 01.09.2014 r.

Bibliografia

  • Anders J.G.E., Historische Statistik der Evangelischen Kirche in Schlesien, Breslau 1867, s. 222-224.
  • Grundman G., Der evangelische Kirchenbau in Schlesien, Frankfurt am Main 1976, s. 51, il. 78
  • Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005, s. 392-393
  • Pokora J. Zlat M. (red.), Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria Nowa, t. 4: Województwo wrocławskie, z. 3: Milicz, Żmigród, Twardogóra i okolice, Warszawa 1997, s. 98-101.
  • Wiesenhütter A., Der evangelische Kirchbau Schlesiens von der Reformation bis zur Gegenwart, Breslau 1926, s. 24, il. 106
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006, s. 927-928.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: l. 1769 - 1773
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Wierzchowice
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. milicki, gmina Krośnice
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

Mapa Google

Geoportal

Zobacz także w najbliższej okolicy