Kościół ewangelicki, ob. fil. pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, Proślice
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Kościół ewangelicki, ob. fil. pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa

Proślice

photo

Należy do grupy drewnianych kościołów ewangelickich. Miejscowość związana była bardzo silnie z tradycją protestancką. Pierwszy pastor notowany był tu już w 1531 r., a w latach prześladowań innowierców i zamykania zborów (1695-1707) Proślice były miejscem schronienia dla protestantów oraz udzielania posług religijnych dla ludności z odległych parafii. Monumentalna wieża kościoła góruje w okolicznym krajobrazie.

Historia

Kościół w Proślicach od 1531 r. służył protestantom. Obecny wzniesiony został ok. 1580 r., remontowany w 1748 roku. Około połowy XVIII w. powstały empory - muzyczna przedłużona wzdłuż ściany północnej oraz południowa. Wysoka wieża pełniąca funkcję dzwonnicy wybudowana została w 1773 r. z fundacji młynarza z Proślic, Jerzego Zająca. W 1859 r. odnowiono wieżę („G. Jurczok” - tabliczka na wiązaniu wieży, z datą i informacją o renowacji), w 1905 r. wykonano podmurówkę wieży i remont wnętrza, w 1929 r. miał miejsce ponowny remont całości. Kościół należy obecnie do rzymsko - katolickiej parafii pw. Nawiedzenia NMP w Polanowicach.

Opis

Kościół znajduje się w środkowej części wsi, przy skrzyżowaniu dróg. Jest orientowany, otoczony niewielkim cmentarzem z zabytkowymi nagrobkami i pojedynczymi drzewami. Rzut kościoła składa się z wydłużonego, trójbocznie zamkniętego prezbiterium, do którego przylega od północy prostokątna zakrystia z lożą kolatorską na piętrze oraz krótkiej nawy, do której od zachodu przylega kwadratowa wieża. Zwarta, monumentalna bryła podkreślona jest wspólną kalenicą dachu i znacznymi rozmiarami zwężającej się ku górze, masywnej wieży - dzwonnicy, krytej barokowym hełmem z ażurową latarnią. Przy północnej ścianie nawy znajdują się zadaszone schody do loży kolatorskiej, przy południowej - wsparta na słupach dobudówka z emporą, dostępna także zadaszonymi schodami. Elewacje szalowane są deskami w układzie pionowym, dach jest kryty gontem. Od południa do nawy prowadzi gotycki portal o wykroju trójliścia, w nim drzwi z renesansowymi okuciami. Kościół wybudowano w konstrukcji zrębowej, na ceglanej podmurówce. Wieża posiada konstrukcję słupową, z poprzecznymi usztywnieniami. Więźba dachowa w konstrukcji storczykowej, o wiązarach równej szerokości. Wokół prezbiterium znajduje się szeroki okap, podparty fazowanymi kroksztynami z mieczowaniem. Nad wnętrzem kościoła znajduje się pozorne sklepienie kolebkowe o obniżonym łuku i płaskich odcinkach stropowych po bokach. Empora muzyczna posiada barokowo wygięty parapet i przedłużona jest wzdłuż północnej ściany nawy. Po stronie południowej znajduje się empora o wybrzuszonej linii parapetu, otwarta prostokątnym wycięciem do wnętrza kościoła. Empory posiadają zróżnicowane, dekoracyjnie opracowane balustrady. Wyposażenie kościoła w przeważającej mierze w stylistyce barokowej (ambona, prospekt organowy, itp.). Główny ołtarz architektoniczny, ambonowy, wykonany został ok. 1700 roku.

Zabytek dostępny. Zwiedzanie wnętrz po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, OT NID w Opolu, 14.10.2014 r.

 

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VII, Województwo opolskie, z. 4: Powiat kluczborski, red. T. Chrzanowski i M. Kornecki, s. 41-42.
  • Emmerling D., Wierzgoń A., Opolskie kościoły drewniane, Opole 2006, s. 61.
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury: Kościół ewangelicki, Proślice,  oprac. J. Kowalewski, 1996,  Archiwum WUOZ w Opolu.
  • Śląsk. Zabytki Sztuki w Polsce, oprac. zbiorowe, Warszawa 2006, s. 702.
  • Lutsch Hans, Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, Bd. 4: Die Kunstdenkmäler des Reg.-Bezirks Oppeln, Tl. 1, Breslau 1894, s. 16.
  • Matuszczyk J., Architektura drewnianych kościołów ewangelickich w powiecie kluczborskim, Rocznik Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Sztuka, z. 4, Bytom 1968, s. 12 i nn.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1580
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Proślice
  • Lokalizacja: woj. opolskie, pow. kluczborski, gmina Byczyna - obszar wiejski
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy