Kościół par. pw. św. Michała Archanioła, Kcynia
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Michała Archanioła

Kcynia

photo

Kościół jest cennym przykładem sakralnej architektury późnogotyckiej w regionie.

Historia

Parafia wzmiankowana w 1266 roku. Pierwszy kościół w Kcyni wg relacji Jana Długosza był niewielką drewnianą budowlą pod wezwaniem św. Idziego, ufundowaną w XI w. przez księcia Władysława Hermana. Świątynia pod wezwaniem św. Michała Archanioła po raz pierwszy odnotowana została w 1520 roku. Obecny kościół parafialny został wybudowany w 1631 r. z fundacji kapituły gnieźnieńskiej. W czasie II wojny światowej został zamknięty dla wiernych, następnie zaadoptowany na cele posiedzeń miejscowej placówki NSDAP i innych hitlerowskich organizacji. Niemcy dokonali drobnych modyfikacji i przebudowań wewnątrz budynku. W zachodniej ścianie kościoła wykonali wewnętrzne, ceglane schody prowadzące na chór. Wnętrze świątyni oraz wyposażenie zostały bezpowrotnie zniszczone. Niemcy rozebrali także zabytkową dzwonnicę i murowane ogrodzenie kościoła, jak również wywieźli zabytkowe dzwony. Świątynię przeznaczyli na Dom Przodków (Anhalle). Na ścianach powstały wielkie malowidła przedstawiające powrót ziem nadnoteckich do Niemiec oraz martyrologię narodu niemieckiego w pierwszych miesiącach wojny i całej okupacji hitlerowskiej. W świątyni odbywały się wszelkie uroczystości oraz zebrania członków NSDAP. Po wojnie zamalowano obrazy wykonane przez okupanta oraz przeniesiono część wyposażenia z opuszczonego kościoła ewangelickiego. Kościół był wielokrotnie odnawiany i remontowany. W 2007 r. odnowiono fasadę frontową, później wyremontowano dach, odnowiono całe wnętrze kościoła wraz z ołtarzem głównym.

Opis

Kościół pw. św. Michała Archanioła zlokalizowany w centralnej części Kcyni, usytuowany między czterema ulicami: od pd. ul. Farną, od pn. ul. Dworcową, od wsch. ul. Ogrodową, od zach. ul. Sądową. Budynek posadowiony na lekko pochyłym terenie ogrodzonym metalowym płotem na podmurówce. Kościół wzniesiony w stylu późnogotyckim, orientowany, o zwartej, kubicznej bryle architektonicznej. Założony na planie prostokąta z niewielkim, jednoprzęsłowym prezbiterium zamkniętym trójbocznie, przy którym od pn. usytuowana została zakrystia. Budynek murowany z cegły, ściany wewnętrzne oraz fasada tynkowane. Dachy dwuspadowe, nad prezbiterium dach wielopołaciowy przechodzący nad zakrystią w pulpitowy, kryte dachówką ceramiczną. W połaci dachu nad zamknięciem prezbiterium niesymetrycznie usytuowana wystawka z okienkiem zamkniętym półkoliście. Elewacje zwieńczone fryzem opaskowym, tynkowanym oraz bogato profilowanym gzymsem podokapowym. Na zewnątrz ściany opięte jednouskokowymi szkarpami. W zamknięciu prezbiterium, ponad oknem, wyryty na cegłach napis odnoszący się do budowy kościoła z 1631 roku. W elewacjach bocznych korpusu ślady po zamurowanych, półkolistych otworach drzwiowych. Okna nawy zamknięte półkoliście, w tynkowanych opaskach z kluczami. W prezbiterium okna ostrołukowe oraz na osi koliste. Fasada zachodnia z usytuowanym w przyziemiu wejściem zamkniętym półkoliście, z nowszym, profilowanym obramieniem łuku. Ściana elewacji ujęta w narożach szkarpami, zwieńczona wydatnym szczytem oddzielonym profilowanym gzymsem kordonowym z obdaszkiem. Szczyt trójstrefowy, ożywiony blendami zamkniętymi oślim grzbietem, w strefie dolnej ścięty pionowo, w środkowej schodkowy, a w najwyższej trójkątny; pośrodku oculus. Szczyt między prezbiterium a nawą trójkątny z niewielką nastawą. Wnętrze salowe nakryte sklepieniami krzyżowymi, w zakrystii sklepienie kolebkowe. Tęcza o łuku półkolistym, chór muzyczny nowy, wsparty na dwóch słupach. Wyposażenie niejednorodne. Ołtarz główny XX-wieczny o cechach barokowych z wykorzystaniem rzeźb wczesnobarokowych z poł. XVII wieku. Chrzcielnica barokowo- klasycystyczna z przeł. XVIII i XIX w. w kształcie palmy, na której znajduje się czara w formie gniazda z rzeźbą pelikana na pokrywie. Kropielnica marmurowa, puklowana z przeł. XVII i XVIII wieku.

Zabytek dostępny.

Oprac. Bernardeta Popek- Olszowa, OT NID w Toruniu, 18-11-2015 r.

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 11, Województwo bydgoskie, z. 14, Szubin i okolice, s. 9-10.
  • http://fara-kcynia.pl/historia-parafii/

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1631 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Farna 1, Kcynia
  • Lokalizacja: woj. kujawsko-pomorskie, pow. nakielski, gmina Kcynia - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy