Kościół fil. pw. Św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Kąty Bystrzyckie
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół fil. pw. Św. Katarzyny Aleksandryjskiej

Kąty Bystrzyckie

photo

Kościół pw. Św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Kątach Bystrzyckich to jeden z niewielu na Ziemi Kłodzkiej wiejskich kościołów z późnogotyckim rdzeniem i detalem. Ponadto w kościele zachowane w dużym stopniu późnogotyckie polichromie ścienne z ok. poł. XVI w.

Historia

Kąty Bystrzyckie i tutejszy kościół parafialny wzmiankowane po raz pierwszy w r. 1346 r. Ok. 1541 r. wzniesiony obecny, murowany kościół pw. Św. Katarzyny, niewielki, z wyodrębnionym, zamkniętym prosto, sklepionym prezbiterium, bez przypór, z wyższą nawą i zapewne pierwotnie bezwieżowy. Jego rzut oraz addycyjna bryła rozwiązane tradycyjnie, na wzorach przestrzenno-formalnych wykształconych w 2 poł. XIII w. i stosowanych najdłużej w wiejskiej architekturze sakralnej. Kościół w Kątach Bystrzyckich zbudowany zasadniczo jako późnogotycki, co nie zaskakujące, gdyż ostrołuczne wykroje otworów i późnogotycki detal stosowane w architekturze Ziemi Kłodzkiej jeszcze w końcu XVI w. Po wzniesieniu kościoła wnętrze jego nawy ozdobione cyklem Biblia pauperum (Biblia ubogich) pozwalającym niepiśmiennym parafianom zapoznawać się z wydarzeniami staro- i nowotestamentowymi. Polichromią pokryte przede wszystkim bezokienna, pn. ściana nawy i ściana z łukiem tęczowym. Układ polichromii, jej strefowo-kwaterowy podział charakterystyczny dla średniowiecznego malarstwa ściennego. Stylistyczne ujęcie malowidła bliskie malarstwu 2 poł. XV w. Po 1560 r. kościół przejęty przez protestantów, a przed 1631 r. — przez katolików. Odnawiany i przebudowany zapewne w latach 20. XVII w. Przebudowane wówczas ostrołuczne okna nawy i prezbiterium. Wykonane też na elewacjach późnorenesansowo-manierystyczne sgraffito w formie ciosów i fug, zachowane obecnie fragmentarycznie na pd. elewacji nawy. W 4 ćw. XVIII w. kościół przebudowany w stylu późnego baroku. Może wówczas nawa powiększona od zachodu. Zbudowana wieża o mocno uproszczonych, barokowych formach, ukształtowane boczne spływy w elewacji frontowej. Sufit nawy ozdobiony listwowymi sztukateriami. W 3 ćw. XIX w. dobudowana do kościoła od pd. dwukondygnacjowa przybudówka oraz przebudowane szczyty prezbiterium i nawy. W końcu XIX w. wykonana polichromia sklepienia prezbiterium. Neobarokowa, z elementami neoklasycyzmu. Kościół remontowany w 2000 r. i wówczas odkryte fragmenty późnogotyckiej polichromii. Odsłaniane dalej i konserwowane w 2010 r. oraz w latach następnych.

Opis

Kościół Św. Katarzyny orientowany, murowany z kamienia, tynkowany. Złożony z wyodrębnionego, prosto zamkniętego prezbiterium bez przypór oraz z wyższej nawy nakrytej stropem. Prezbiterium i nawa z trójkątnymi szczytami zwieńczonymi kamiennymi, późnogotyckimi krzyżami. Dachy dwuspadowe. Wieża czworoboczna z bezprześwitowym hełmem. Do pd. elewacji nawy dobudowana dwukondygnacjowa przybudówka z dachem dwuspadowym. Elewacje kościoła bez artykulacji. Jedynie wieża zwieńczona profilowanym gzymsem koronującym. We wsch. elewacji prezbiterium ostrołuczne okno z kamiennymi węgarami i takimż łukiem, obecnie odsłoniętymi spod tynku. W pn. elewacji nawy asymetrycznie usytuowany, kamienny, ostrołuczny, późnogotycko-wczesnorenesansowy portal z profilowaniem, wnikającym w ukośne zaciosy na węgarach. Na niszach okiennych i w ich sąsiedztwie w pd. elewacji nawy zachowany fragment późnorenesansowego sgraffita. Portal w wieży kamienno-drewniany, pierwotnie przeznaczony do otynkowania. Prezbiterium nakryte nisko schodzącym sklepieniem krzyżowo-żebrowym ze zwornikiem, ozdobionym polichromią dekoracyjną z końca XIX w. Otwarte ku nawie zaostrzonym łukiem tęczowym. Na pn. i wsch. ścianie nawy późnogotycka polichromia. Sufit nawy z listwową dekoracją sztukatorską. Chór muzyczny drewniany, kształtowany w duchu sztuki ludowej. O podobnym charakterze stylistycznym zaplecek ławki pod chórem. Wyposażenie kościoła złożone z: ołtarza głównego Św. Katarzyny Aleksandryjskiej, z dwiema bramkami i obrazem ołtarzowym (2 poł. XIX w., neobarok łączony z neoklasycyzmem), z ołtarza bocznego Św. Rodziny (historyzm, 2 poł. XIX w.) oraz z ambony (barok, 2 poł. XVIII w.).

Zabytek dostępny przez cały rok, możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 22-12-2015 r.

Bibliografia

  • Bach A., Urkundliche Kirchen-Geschichte der Grafschaft Glatz, Breslau 1841.
  • Berger A., Eine Übersicht über die Pfarreien und Kuratien der Grafschaft Glatz betreffend die Zeit von 1841-1946, Kirchlengen, Kreis Herford 1961, mps.
  • Kögler J., Fragmente aus der älteren Geschichte der Grafschaft Glatz: Von den an der Landstrasse von Glatz bis Landeck gelegenen Ortschaften (1800), Vierteljahrschrift für Geschichte und Heimatkunde der Grafschaft Glatz, Bd. I, Habelschwerdt 1881/1882.
  • Lutsch H., Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien. Die Kunstdenkmäler der Landkreise des Reg.-Bezirks Breslau, Bd. II, Breslau 1889.
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów, T. 16, Masyw Śnieżnika i Góry Bialskie, Warszawa 1993.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1541 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kąty Bystrzyckie
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gmina Lądek-Zdrój - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy