Karczma, Jeleśnia
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Karczma w Jeleśni stanowi cenny przykład budownictwa drewnianego oraz zanikający typ karczmy polskiej o dużych walorach historycznych, etnograficznych i kulturowych. Jest to jedna z dwóch oryginalnych obiektów tego typu na terenie Podbeskidzia, w której według podań spotykali się zbójnicy jak Jurek Fiedor zwany Proćpakiem, stanowi więc istoty element miejscowego folkloru wpisany w lokalne tradycje.

Historia

,,Stara Karczma’’ w Jeleśni powstała w 2. połowie XVIII w. i stanowi jeden z najcenniejszych zabytków miejscowości. Zgodnie z miejscowymi podaniami została zbudowana przez pasterzy Wołoskich, pełniąc pierwotnie rolę leśniczówki. Karczmy wiejskie często lokalizowano w centrum wsi w niewielkiej odległości od kościoła lub w pobliżu traktu handlowego. Położenie Starej Karczmy doskonale wpisuje się w powyższe założenia, obiekt znajduje się w pobliżu kościoła, placu targowe na trasie kupieckiego łączącego Żywiec z Orawą. W XIX w. obiekt przeszedł gruntowny remont podczas którego dobudowano ganek frontowy, w środkowej części stropu głównej sali umieszczono natomiast oryginalne tragarze z sukiennic z 1774 r., przeniesione na wniosek krakowskiego kustosza. Ponowny remont miał miejsce po II wojnie światowej i związany był ze zniszczeniami wojennymi. W latach 50. wzmocniono ściany, rozebrano przybudówki, wzmocniono fundamenty, wymieniono poszycie dachowe, a także uzupełniono zręb wozowni. Pierwszym właścicielem obiektu był prawdopodobnie arcyksiążę Karol Ludwik Habsburg, który w 1833 kupił dobra żywieckie. Pod koniec XX w. obiekt nabyła rodzina Witków z Jeleśni, ostatnia zmiana własności na rzecz Gminnej Spółdzielni ,,Samopomoc Chłopska’’ miała miejsce w 1954 r.

Opis

Obiekt usytuowany jest w centrum Jeleśni, na pn. zach. od kościoła, przy placu targowym. Jest to typowy przykład drewnianej karczmy polskiej wykonanej w konstrukcji zrębowej. Budynek wzniesiono na planie zbliżonym do litery ,,L’’, składa się z dwóch skrzydeł, jest jednokondygnacyjny, a jego bryła nakryta jest dachem łamanym, polskim, krytym gontem. Wewnątrz stropy drewniane belkowe, w obrębie sieni murowany, sklepiony żeglasto na gurtach. Podłogi drewniane za wyjątkiem sieni z brukiem oraz wozowni wyłożonej kamiennymi płytami. W północnej części skrzydła drewniane, jednobiegowe schody prowadzące na poddasze i strych. Główne wejście w elewacji wschodniej (frontowej) poprzedzone otwartym gankiem wspartym na dwóch słupach, tylna brama wjazdowa zlokalizowane w obrębie elewacji zachodniej. W obrębie elewacji otwory okienne oprawione w ościeżnice, o oszczędnych prostokątnych formach, dwuskrzydłowe, sześciopolowe. Otwory wejściowe ujęte w drewniane portale ze ściętymi narożnikami, drzwi dwuskrzydłowe, klepkowe. Ściany zewnętrzne niebielone, belkowane, mszone słomą.

Obiekt ogólnie dostępny, obecnie wewnątrz mieści się restauracja ,,Stara Karczma’’ czynna codziennie od godziny 12:00 do 22:00.

Oprac. Agata Mucha, OT NID w Katowicach, 03.10.2014 r.

Bibliografia

  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Urbanistyki, Stara Karczma, oprac. M. Cempla, 1998, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Katowicach.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. I woj. Krakowskie, J. Szablowski (red.), z. 15 Powiat Żywiecki, oprac. J.Szablowski, Warszawa 1951, s. 4.
  • Baranowski B., Polska karczma. Restauracja. Kawiarnia, Wrocław 1979.
  • Wojtasiński K., ,,Stara Karczma’’ w Jeleśni, (w:) Beskidy, 2 (43) 2007, s.12-13.
  • Prawie wszystko o Jeleśni, S. Pęksa (red.), Jeleśnia 1985, s. 14-15.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: karczma
  • Chronologia: 2. poł. XVIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek 12, Jeleśnia
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. żywiecki, gmina Jeleśnia
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy