Kaplica cmentarna, ob. kościół filialny pw. Św. Anny, Zalesie
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Kaplica cmentarna, ob. kościół filialny pw. Św. Anny

Zalesie

photo

Drewniany, barokowy kościół pw. Św. Anny zalicza się do czterech ostatnich, drewnianych kościołów na Ziemi Kłodzkiej, obok kościołów w Kamieńczyku, w Międzygórzu oraz w Nowej Bystrzycy. Jest reprezentatywny dla sakralnego budownictwa drewnianego doby baroku. Barokowy, malarski wystrój jego wnętrza nie ma odpowiedników w sztuce Ziemi Kłodzkiej i jest jednym z nielicznych zachowanych na Śląsku. Kościół z dużą pieczołowitością i dbałością odnawiany w latach 1937-1939, z zastosowaniem ręcznie robionego gontu.

Historia

Zalesie wzmiankowane w r. 1411. W czasie wojen husyckich zapewne zniszczone, odbudowane do 1534 r. W czasie reformacji, przed 1625 r. założony we wsi protestancki cmentarz, który przed r. 1631 przejęty przez katolików. Na nim w 1717 r. zbudowana drewniana kaplica cmentarna pw. Św. Anny, z sygnaturką, z wszystkimi cechami ludowego budownictwa drewnianego, zawarciem w korpusie prezbiterium i nawy, rozwiązaniem chóru muzycznego, zastosowaniem dachu z mocno wysuniętymi okapami i ze snycerskim opracowaniem detalu. Stropy belkowe, odeskowane, z podziałem listwowym stosowane zarówno w kościołach drewnianych jak i murowanych. Po wybudowaniu kościoła strop i balustrada chóru i empor ozdobione przedstawieniami figuralnymi a pn. partia stropu ― malowaną dekoracją ornamentalną (akant). Wykonany cykl malowideł złożony z narracyjno-dydaktycznych przedstawień starotestamentowych i z najważniejszych wydarzeń z Nowego Testamentu. Przeplecione dwa tematy, jeden prezentujący Historię Zbawienia oraz drugi mówiący o doświadczaniu człowieka przez Boga, o Boskiej pomocy i o miłosierdziu. Nietypowa jak na ikonografię katolicką dominacja przedstawień starotestamentowych, z tytułami i odnośnikami do rozdziałów Biblii, co bardziej charakterystyczne dla sztuki protestanckiej. Ale nie wykluczone, że to celowy zabieg ze strony autora programu ikonograficznego ze względu na potrzeby kontrreformacji. Polichromia kościoła utrzymana w stylu ludowego baroku. W kompozycji wykorzystywane jeszcze wczesnorenesansowe schematy kompozycyjne oraz zastosowane szczegółowe rozwiązania formalne i stylizacja postaci typowe dla malarstwa barokowego. W XIX stuleciu dobudowana obecna kruchta. Kościół remontowany w 1893 r. i w latach 1937-1939. Przeprowadzony remont dachu i sygnaturki, wraz z kryciem gontem. Elewacje kościoła pobielone, a listwy odeskowania pomalowane w kolorze czarnym. Odnowione i uzupełnione przez malarza Schneidera z Wrocławia malowidła stropu i empor. Po 1945 r. przebudowana kruchta i dostosowana do architektury kościoła. Pobielone wnętrze kościoła.

Opis

Zalesie położone na dnie wąskiej doliny Drwiny. Kościół zbudowany na niewielkiej platformie wciętej w stok wzniesienia. Nie orientowany, drewniany, na podmurówce. Wzniesiony w konstrukcji zrębowej, ze szparami wypełnionymi gliną i suszoną trawą. Od zewnątrz ściany szalowane deskami, a styki desek zasłonięte listwami. Kościół wzniesiony na planie prostokąta, z prezbiterium i nawą zawartymi w korpusie oraz z zakrystią i kruchtą na osi. Korpus nakryty wysokim dachem czterospadowym z wydatnymi konikami i z wysuniętymi okapami opartymi na ozdobnie podciętych wspornikach. Na dachu ośmioboczna sygnaturka z iglicą. Wszystkie elewacje korpusu odeskowane. Okna o łuku odcinkowym, w listwowych obramieniach. Prezbiterium i nawa rozdzielone półkolistym łukiem tęczowym wyciętym w ścianie z sosnowych bali. Ściany obu wnętrz bielone. Chór muzyczny oparty na słupach zdobionych zaciosami. Prezbiterium i nawa nakryte drewnianym belkowym, odeskowanym stropem z podciągami, podzielonym listwami na kwatery. Listwy i podciągi pokryte polichromią naśladującą marmoryzację. Strop i balustrada chóru muzycznego o konstrukcji szkieletowej, ozdobione polichromią figuralną. Rozbudowany program ikonograficzny. Wyobrażone przedstawienia z Ksiąg: Rodzaju, Wyjścia, Liczb, Jozuego, Sędziów, z Czwartej Księgi Królewskiej, z Księgi Hioba, Proroctwa Daniela, Proroctwa Jonasza, z Księgi Judyty oraz z Księgi Tobiasza. Cykl zakończony trzema najważniejszymi wydarzeniami z Nowego Testamentu: Narodzeniem Jezusa, Ukrzyżowaniem i Zmartwychwstaniem. Wyposażenie kościoła: późnorenesansowy architektoniczny ołtarz główny Św. Anny (przed 1622), przeniesiony kościoła w Bystrzycy Kłodzkiej, przebudowany w XVIII w., z nowym obrazem autorstwa Leo Richtera z Lądka (1920), ołtarz boczny p.w. Matki Boskiej (pocz. XX w., historyzm), polichromowana ambona (ok. 1720, ludowy barok) i drewniana balustrada komunijna (po 1720 r., barok).

Zabytek dostępny przez cały rok, możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 19-01-2016 r.

Bibliografia

  • Bach A., Urkundliche Kirchen-Geschichte der Grafschaft Glatz, Breslau 1841.
  • Berger A., Eine Übersicht über die Pfarreien und Kuratien der Grafschaft Glatz betreffend die Zeit von 1841-1946, Kirchlengen, Kreis Herford 1961.
  • Itman L., Drewniane budownictwo sakralne na terenie Ziemi Kłodzkiej, Zeszyty Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Zeszyt 3, Kłodzko 1990.
  • Heinke Pfarrer, Das Holzkirchlein von Spätenwalde, Glatzer Heimatblätter, 11, 1925.
  • Kögler J., Geschichte der Pfarrei Habelschwerdt [...], Vierteljahrschrift für Geschichte und Heimatkunde der Grafschaft Glatz, Bd. I, Habelschwerdt 1881.
  • Prace konserwatorskie na terenie województwa wrocławskiego w latach 1969-1973, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1976.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1717 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Zalesie
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gmina Bystrzyca Kłodzka - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy