Kamienica mieszczańska Wilczkowska, Zamojskich, ob. siedziba Muzeum Zamojskiego, Zamość
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kamienica mieszczańska Wilczkowska, Zamojskich, ob. siedziba Muzeum Zamojskiego

Zamość

photo

Wyjątkowy przykład architektury mieszczańskiej z XVII w., należący do tzw. kamienic ormiańskich, zlokalizowanych w części Zamościa przeznaczonej przez założyciela miasta, Jana Zamoyskiego, Ormianom. Jej elewacja frontowa pokryta jest manierystyczną dekoracją o szczególnie cennych walorach artystycznych. Wnętrze ma wyjątkowy wystrój, belkowane stropy z malowanymi fryzami i kamienną dekorację obramień okiennych.

Historia

Kamienica powstała w 1603 r. Początkowo należała do patrycjusza gdańskiego Hansa Kuntza Barthla, następnie profesora Akademii Zamojskiej Adama Burskiego, J. Namysłowskiego, S. Zorkowskiego, od 1655 r. rajcy zamojskiego Jana Wilczka, następnie St. Koniecpolskiego, w XVIII-XIX w. do Kaliszkiewiczów, w XIX-XX w. Rogaczewskich, w pocz. XX w. do Celibterów, w latach 30. Towarzystwa Przyjaciół Unii Hebrajskiej w Jerozolimie, po II wojnie św. do rodziny Surmaczów, w latach 1978 -79 użytkowana przez Miejski Dom Kultury, a następnie muzeum. Pierwotnie parterowa, ok. 1665 r. rozbudowana o piętro, w l. 1673-1676 powstała dekoracja fasady, w poł. XVIII w. rozbudowana o drugie piętro, w 3 ćw. XIX w. zniesiono attyki. Pierwsza poważna konserwacja budynku miała miejsce w l. 1937-38 pod kierunkiem T. Zaremby. W 1957 r. odnowiono pokrycie dachowe, stolarkę okienną i drzwiową oraz restaurowano tynki zewnętrzne. Kapitalny remont z pełnym zakresem prac konserwatorskich, wg proj. A. Kadłuczki i M.B. Pawlickiego wykonany został w latach 1979-1989 , kiedy m.in. zrekonstruowano attykę. Ostatnie prace remontowe z 2007 r. dotyczyły konserwacji wystroju sztukatorskiego elewacji. Obecnie budynek jest użytkowany przez Muzeum Zamojskie.

Opis

Kamienica patrycjuszowska, renesansowo-barokowa, położona w centralnej części Starego Miasta, przy pn. pierzei Rynku Wielkiego w sąsiedztwie ratusza, narożnikowo przy zbiegu ulic Ormiańskiej i Solnej. Nazwy pochodzą od jej właścicieli - J. Wilczka, rajcy zamojskiego, oraz profesora Akademii Zamojskiej - A. Burskiego. Orientowana, z elewacją frontową rynkową, południową, od strony wsch. zblokowana z sąsiednią kamienicą. Założona na planie wydłużonego prostokąta z trójarkadowym podcieniem w przyziemiu. Układ wnętrz znacznie przekształcony, trójtraktowy. Wzniesiona z cegły, tynkowana, trójkondygnacyjna, podpiwniczona, przykryta dwuspadowym dachem, w fasadzie i od strony zach. przesłoniętym dekoracyjną attyką. Dach pobity blachą miedzianą. Podcień przysklepiony krzyżowo, piwnice kolebkowo, przyziemia ze sklepieniem krzyżowym, wyższe kondygnacje przykryte płaskimi stropami. Stolarka okienna i drzwiowa drewniana. Elewacja frontowa w przyziemiu dwuosiowa, w wyższych kondygnacjach trójosiowa. Najniższą partię elewacji frontowej wyróżnia dwuarkadowy podcień o półkolistych, lekko spłaszczonych łukach, zwieńczonych u nasady profilowanym gzymsem. Główne drzwi wejściowe od frontu ujęte są w profilowany portal z piaskowca, po bokach z dwoma prostokątnymi otworami okiennymi w szerokich obramieniach z piaskowca, wspartych na kamiennych podokiennikach. Pierwsze piętro oddzielone jest w elewacji frontowej od przyziemia szerokim fryzem z plecionką w formie taśm tworzących okręgi. Okna pierwszego piętra w układzie asymetrycznym, ujęte w szerokie, dekoracyjne obramienia z motywem roślinnym, wsparte na masywnym gzymsie kordonowym, flankowane pilastrami dźwigającymi gzyms kordonowy pomiędzy kondygnacją pierwszego i drugiego piętra. Powyżej otworów masywne gzymsy nadokienne. W płycinach pomiędzy górnymi krawędziami okien i gzymsami, główki putt i dekoracja o motywach roślinnych. W narożniku poł.-zach., między podwójnymi pilastrami, płaskorzeźba półpostaci męskiej nad kartuszem herbowym. Okna drugiego piętra mniejsze od otworów niższej kondygnacji, ujęte w szerokie opaski z ornamentem wiciowym. Otwory przedzielają pilastry z dekoracją o motywach roślinnych i antropomorficznych. W narożniku płn.-zach. pomiędzy pilastrami, płaskorzeźbione przedstawienie Chrztu Chrystusa w Jordanie. Cokół attyki zdobiony pilastrami i półokrągłymi niszami zamkniętymi konchowo, grzebień o uproszczonych formach. Elewacja boczna od strony zach. asymetryczna, dwuosiowa w przyziemiu, partie pięter rozdzielone gzymsami i rozczłonowane pilastrami, otwory okienne w piaskowcowych obramieniach. W partii między pilastrami narożnymi pierwszego piętra, od strony południowej, sztukaterskiej roboty medalion z przedstawieniem półpostaci męskiej w wieńcu z liści laurowych. Pod medalionem kartusz, w polu z literami IWRZ (skrót od: Jan Wilczek Rajca Zamojski). Powyżej, na poziomie drugiego piętra, płaskorzeźba NMP (typ Niepokalanej). Wyposażenie kamienicy zachowane lub zrekonstruowane. Na pierwszym piętrze zachowany fragment sklepienia z kominem czarnej kuchni. Na jednej z belek (obecnie biblioteka) zrekonstruowanego stropu inskrypcja łacińska ku czci Najświętszego Sakramentu i data związana z przebudową: „LADATUR SSUM SACRAMENTUM EREXIT AN. DNI. 1672 DIE 3 SERPIS I W CON. ZAMOSCIEN”. W sali przedniej pierwszego piętra na belce zrekonstruowanego drewnianego i polichromowanego stropu, inskrypcja łacińska z prośbą o błogosławieństwo Boże i data przebudowy: „BENEDIC. DOMINE DOMUM ISTAM: ET OMNES HABITANT ES: INEA:EXTRUCT: A. 1673. SEPTE. DIE 7 (? B.S.) ET VERBUM: CARO FACTUM EST”.

Dostęp do zabytku ograniczony. Wnętrze dostępne podczas zwiedzania muzeum oraz po uzgodnieniu.

Oprac. Ewa Prusicka-Kołcon, OT NID w Lublinie, 12.11.2014 r.

 

Bibliografia

  • Baranowska Z., Sygietyńska H., Kamienice rynku zamojskiego w XVII wieku,/w:/ Zamość i Zamojszczyzna w dziejach i kulturze polskiej, Zamość 1969.
  • Czterysta lat Zamościa, pod red. J. Kowalczyka, Wrocław-Łódź 1983
  • Fidecka U., Kamienice ormiańskie w Zamościu, Zamość 1989
  • Herbst S., Zamość, Warszawa 1954
  • Karta ewidencyjna, Kamienica „Wilczkowska”. „Zamoyskich” (...). Zamość, oprac. J. Serafinowicz, B. Seniuk, 1997, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie Delegatura w Zamościu i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Kędziora A., Dawna architektura i budownictwo Zamościa, Zamość 1990
  • Pawlicki M. B., Kamienice ormiańskie w Zamościu, /w:/ Zamość miasto idealne, pod red. J. Kowalczyka, Lublin 1980
  • Pawlicki M. B., Kamienice mieszczańskie Zamościa. Problemy ochrony, Kraków 1999.
  • Zarębska T., Zamość - miasto idealne i jego realizacja, /w:/ Zamość miasto idealne, pod red. J. Kowalczyka, Lublin 1980

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kamienica
  • Chronologia: 1603
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Ormiańska 30, Zamość
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. Zamość, gmina Zamość
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy