Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy, Kalwaria Zebrzydowska
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy

Kalwaria Zebrzydowska

photo

Manierystyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy w Kalwarii Zebrzydowskiej to krajobraz kulturowy, będący znakomitym materialnym odzwierciedleniem europejskiej idei kalwarii w czasach kontrreformacji, mającej duży wpływ na rozwój ruchu pielgrzymkowego. Kalwaria, będąca ilustrującą religijności i kultury w początkach XVII w., była pierwszym tego typu założeniem w kraju i stała się inspiracją dla późniejszych realizacji. W skali kontynentu odznacza się oryginalnością rozwiązań, niezwykłym powiązaniem z naturą, a w wymiarze niematerialnym - wielowiekową, nieprzerwaną tradycją odprawiania misteriów.

Założenie, w sferze ideowej odwołujące się do pasji Chrystusa i życia Matki Bożej, powstało w pierwszej połowie XVII w. z pomysłu i fundacji wojewody krakowskiego, starosty lanckorońskiego Mikołaja Zebrzydowskego. Plan z 1604 r. obejmuje obszar o powierzchni ok. 380 ha. Autor projektu, wybitny matematyk, astronom i geodeta Feliks Żebrowski, opierając się na dziele Adriana Cruys zwanego Adrichomiuszem z 1584 r., a także korzystając z autorskiego systemu pomiarów, odtworzył miejski pejzaż Jerozolimy z czasów Chrystusa, umiejętnie wpisując go w zastany, naturalny krajobraz i ukształtowanie terenu. Również nazwy poszczególnych elementów topograficznych odwoływały się do biblijnego miasta (m.in. Cedron, Góra Oliwna, Golgota). Założenie odznacza się wyjątkowymi panoramami parku, pobliskich Tatr oraz Krakowa. Jest ono modelową realizacją manierystyczną, łączącą cechy parków i ogrodów włoskiego renesansu i francuskiego baroku ze swobodą i nieregularnością. Licznie występują tu również charakterystyczne dla manieryzmu osie widokowe.  

Główne obiekty architektoniczne, które w większości powstały w latach 1605-1632, znajdują się na obrzeżach kompozycji i połączone są malowniczymi ścieżkami i alejami drzew.  Najważniejszymi spośród nich są: bazylika, kilka kościołów oraz kilkadziesiąt kaplic. Uwagę zwraca 14 najstarszych i najwybitniejszych pod względem artystycznym kaplic, które powstały w duchu manieryzmu, według projektów Pawła Baudartha.

Krajobraz kulturowy w Kalwarii Zebrzydowskiej zachował pierwotną kompozycję, niezmienna pozostaje również forma architektoniczna budynków i budowli. Zespół wciąż pełni funkcję kultową i pielgrzymkową. Od ponad 400 lat odgrywane są tu misteria Drogi Krzyżowej i Pogrzebu Matki Bożej, które gromadzą wiele tysięcy osób.

Kalwaria Zebrzydowska - manierystyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy został wpisany na Listę światowego dziedzictwa w 1999 r., podczas 23. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Marrakeszu (dec. CONF 209 VIII.C.1).

Wpisu dokonano na podstawie kryteriów II i IV:

Kryterium II:

Kalwaria Zebrzydowska stanowi wyjątkowy pomnik kultury, w którym krajobraz naturalny wykorzystano jako miejsce symbolicznego odzwierciedlenia wydarzeń Męki Pańskiej w formie kaplic i dróżek. W rezultacie powstał niezwykle piękny krajobraz kulturowy pełen walorów o wymiarze duchowym, na obszarze którego naturalne i stworzone przez człowieka elementy łączą się w harmonijny sposób.

Kryterium IV:

Kontrreformacja pod koniec XVI w. doprowadziła do rozkwitu kalwarii, które powstawały w całej Europie. Kalwaria Zebrzydowska to wyjątkowy przykład tego typu wielkoprzestrzennego założenia krajobrazowego, która łączy w sobie naturalne piękno z celami o wymiarze duchowym oraz charakterystyczne cechy parków projektowanych w stylu barokowym.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. na podstawie materiałów NID, 30-11-2015 r.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kulturowy
  • Chronologia: XVII - pocz. XX w.
  • Forma ochrony: UNESCO
  • Adres: Bernardyńska 46, Kalwaria Zebrzydowska
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Kalwaria Zebrzydowska - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy