Poznaj lokalne zabytki


Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

Kościół parafialny pw. św. Anny - Zabytek.pl

Adres
Kalinówka Kościelna

Lokalizacja
woj. podlaskie, pow. moniecki, gm. Knyszyn-obszar wiejski

Jeden z najcenniejszych drewnianych, barokowych kościołów na Podlasiu z XVII i XVIII-wiecznym wyposażeniem.

Należy do grupy kościołów bezwieżowych, z prostopadłościennym korpusem głównym, ryzalitem frontalnym i prezbiterium nakrytymi wspólnym dachem, powstałych około poł. XVIII w. na pograniczu Mazowsza i Podlasia. Kościół wraz z zabudowaniami plebańskimi i pięknym lamusem tworzy unikatowy, jednorodny stylowo zespół architektoniczny doskonale wpisujący się w krajobraz wsi.

Historia

Parafia erygowana w 1511 r., pierwszy kościół ufundowany przez Mikołaja Radziwiłła, wojewodę wileńskiego. Obecny kościół jest prawdopodobnie drugą lub trzecią świątynią. Czas budowy dokładnie nie jest ustalony. Wzniesiony lub prawdopodobnie gruntownie wyremontowany i przebudowany po 1764 r., kiedy proboszczem (w latach 1764-74) był Adam Świerzbiński. XVIII-wieczna datacja pojawia się w dokumentach w związku z pożarem wsi w 1761 r., jednak zachowane do dziś wyposażenie kościoła pochodzące z 1. poł. XVII w. wskazuje, że kościół wówczas nie uległ zniszczeniu i może mieć wcześniejszą metrykę. Poświęcony w 1768 r., konsekrowany w 1777 r. przez bpa Jana Szyjkowskiego. Remontowany: 1826, 1858, 1881-84.

Opis

Usytuowany w centrum cmentarza przykościelnego, otoczony kamiennym murem z bramą-dzwonnicą na osi wejścia głównego. Orientowany. Barokowy.

Wzniesiony na rzucie prostokąta z wyodrębnionym węższym prezbiterium, kruchtą w ryzalicie od frontu i dwiema niewielkimi zakrystiami po obu stronach korpusu nawowego. Korpus główny z prezbiterium i ryzalit przykryte wspólnym dachem dwuspadowym, zakrystie daszkami pulpitowymi. Pośrodku kalenicy wieżyczka na sygnaturkę, ujęta wydatnymi wolutami, gzymsami, nakryta niewielką kopułką zwieńczoną krzyżem. Na krańcach kalenicy od wsch. i zach. drewniane sterczyny z krzyżami. Drewniany, w konstrukcji zrębowej, na kamiennej podmurówce. Elewacje oszalowane pionowo, zwieńczone szerokim gzymsem koronującym, który w partii ryzalitu i fasady oraz prezbiterium przechodzi w gzyms kordonowy osłonięty daszkiem okapowym. Szczyt ryzalitu odeskowany w jodełkę, z romboidalnym okienkiem pośrodku. Nad wejściem głównym z dwuskrzydłowymi drzwiami umieszczone wielokwaterowe okno zamknięte łukiem nadwieszonym, wyżej okno doświetlające chór w formie okulusu ujętego z czterech stron łukami nadwieszonymi. Analogiczne okno w ścianie prezbiterium. Pozostałe okna prostokątne, zamknięte łukiem nadwieszonym, w profilowanych opaskach. Wnętrze pseudohalowe, o trójnawowym i trójprzęsłowym korpusie, z wydzielonym węższym prostokątnym prezbiterium i kruchtą. Po obu stronach prezbiterium zakrystia i przedsionek, ponad którymi umieszczone skarbczyki objęte bryłą korpusu nawowego. Nad kruchtą w drugiej kondygnacji ryzalitu umieszczony chór muzyczny, ujęty pełną balustradą trójbocznie wysuniętą na nawę. Nawy boczne wydzielone dwoma parami słupów wspierających podciągi wzdłużne. Słupy połączono trójprzęsłowymi arkadami o wykroju łuku spłaszczonego. Nawa główna, prezbiterium i chór nakryte wysoko wysklepioną pozorną kolebką; nawy boczne pozornym sklepieniem odcinkowym w formie kolebki spłaszczonej.

Wyposażenie z XVII i XVIII w.: manierystyczny ołtarz główny św. Anny z 1. poł. XVII w. z elementami z 3 ćw. XVIII w., wczesnobarokowe rzeźby na belce tęczowej, barokowe ołtarze boczne z manierystycznymi uszakami, barokowa ambona z ok. poł. XVII wieku.

Obiekt dostępny dla zwiedzających z zewnątrz i podczas nabożeństw.

Oprac. J. Kotyńska-Stetkiewicz, OT NID w Białymstoku, 25-11-2015 r.

Rodzaj: kościół

Materiał budowy:  drewniane

Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_20_BK.60755, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_20_BK.165205