Mogiła-pomnik Żydów pomordowanych podczas II wojny światowej, Jedwabne
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Mogiła-pomnik Żydów pomordowanych podczas II wojny światowej

Jedwabne

photo

Jedwabne jest symbolem mordu popełnionego na Żydach, w którym Polacy w wyniku nazistowskiej prowokacji zwrócili się przeciwko swoim żydowskim sąsiadom. Miejsce i obiekt mają wartość historyczną w skali kraju, są nośnikiem wiedzy o tragicznej historii II wojny światowej oraz wyrazem szacunku i pamięci ofiar tych wydarzeń.

Historia

Podczas II wojny światowej, tak jak w wielu miastach i miasteczkach Polski, nastąpiła w Jedwabnym eksterminacja ludności żydowskiej. Do zbrodni doszło kilkanaście dni po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej. W wyniku prowokacji i inspiracji hitlerowskiej (oddziały SS i policji do zadań specjalnych - Einzatzgruppen), ale też bierności ludności polskiej w dniu 10 lipca 1941 r. w miasteczku nastąpił pogrom ludności żydowskiej. Poprzedził go ciąg brutalnych zdarzeń. Zginęli wówczas prawie wszyscy starozakonni mieszkańcy Jedwabnego, a większość ofiar została spalona w stodole za miastem. Kwestia udziału Polaków w mordzie na żydowskich mieszkańcach Jedwabnego była przedmiotem zainteresowania wymiaru sprawiedliwości już w 1949 roku. Na 22 oskarżonych skazano 12 osób. W 1967 r. śledztwo w sprawie pogromu wszczęła Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Białymstoku. We wrześniu 2000 r. śledztwa w sprawie wydarzeń w Jedwabnem podjął się białostocki oddział IPN, zostało ono umorzone z powodu niewykrycia innych żyjących sprawców zbrodni niż ci, którzy zostali osądzeni przez polski wymiar sprawiedliwości. Prowadzone śledztwo i badania doprowadziły do ustalenia, że ofiarami było około 340 Żydów, a nie jak widnieje na pomniku 1600. W postanowieniu IPN w 2004 r. uznano, że zasadne jest przypisanie Niemcom sprawstwa sensu largo [w szerokim znaczeniu], Polakom sensu stricte [bezpośrednio]. O tym, jak trudna to materia świadczą liczne opracowania o dwuznacznej interpretacji faktów. W 2001 r. w miejscu kaźni stanął pomnik.

Opis

Mogiła-pomnik usytuowana jest w miejscu d. stodoły, w której 10 lipca 1941 r. spalono mieszkańców żydowskich Jedwabnego. Znajduje się ona na przedłużeniu ul. I. Krasickiego, poza zabudowaniami, po jej pd. stronie vis’ a vis d. cmentarza żydowskiego. Powierzchnia ok. 0,003 ha.

Miejsce to otoczone jest murem z granitowych ciosów, centralnie usytuowany pomnik o prostopadłościennym kształcie z fragmentem spalonego drewna w licu. Na kolejnych ścianach znajdują się inskrypcje w języku jidysz i polskim: wsch. ściana: modlitwa za zmarłych, zach.: PAMIĘCI/ ŻYDÓW Z JEDWABNEGO I OKOLIC/ MĘŻCZYZN, KOBIET, DZIECI/ WSPÓŁGOSPODARZY TEJ ZIEMI/ ZAMORDOWANYCH/ ŻYWCEM SPALONYCH/ W TYM MIEJSCU/ 10 LIPCA 1941 ROKU/ JEDWABNE/ 10 LIPCA 2001 R.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Tomasz Rogala, OT NID w Białymstoku, 30-11-2015 r.

Bibliografia

  • Pyżalska A., Pogrom w Jedwabnem, Białystok 2012, portal internetowy Instytutu Pamięci Narodowej http://pamiec.pl/pa/tylko-u-nas/13967,POGROM-W-JEDWABNEM-artykul-Anny-Pyzewskiej.html
  • Kieres L., Przedmowa, [w:] Machcewicza P. i Persaka K. (red.), Wokół Jedwabnego, t. I, Studia, Warszawa 2002.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cmentarz
  • Chronologia: 2001 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Jedwabne
  • Lokalizacja: woj. podlaskie, pow. łomżyński, gmina Jedwabne - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy