Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

Kościół szpitalny pw. św. Ducha, Jarosław
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół szpitalny pw. św. Ducha

Jarosław

photo

Barokowy, szpitalny, kościół św. Ducha jest jedną z nielicznych zachowanych budowli tego typu na terenie województwa podkarpackiego. W architekturze świątyni widoczne są wpływy twórczości zamojskiego architekta Jana Michała Linka. Jego znaczenie podnosi również fakt, że kościół ten zaopatrzony w otwory strzelnicze, jako prawdopodobna świątynia inkastelowana, pełnił dodatkowo funkcję obronną w systemie umocnień Jarosławia.

Historia

Obecna świątynia powstała w miejscu wcześniejszej drewnianej kaplicy pw. św. Krzyża, w miejscu gdzie znajdował się dom dla ubogich i chorych. Kościół pw. św. Ducha został wybudowany w 1689 roku. W 1788 r. władze austriackie zamknęły go i sprzedały razem z towarzyszącą mu zabudową. Kościół kupił Wojciech Horodyski, właściciel podprzemyskiej Żurawicy, płacąc za niego 346 złotych reńskich. Po zakupie przekazał świątynię swojemu plebanowi, który następnie odsprzedał budowlę Katarzynie Wadson-Litzke. Była ona wdową po pastorze, a zakupiony kościół przekazała w 1796 r. na rzecz jarosławskiej parafii protestanckiej, która powstała w mieście już w 1780 r. Świątynia służyła głównie żołnierzom służącym w jarosławskim garnizonie. W ramach przystosowania kościoła na zbór usunięto sygnaturkę oraz większość wyposażenia pozostawiając jeden ołtarz, a znajdujący się w kościele obraz MB przeniesiono do witryny umieszczonej na pd. elewacji kościoła. W 1915 r. zbór odwiedził cesarz Wilhelm II Hohenzollern. W 1945 r. budowla ponownie stała się świątynią rzymsko-katolicka.

Opis

Kościół zlokalizowany poza murami miasta, na zachód od nich, przy trakcie do Krakowa. Obecnie jest to ul. Grunwaldzka, a orientowana świątynia założona jest po północnej stronie ulicy i równolegle do niej; na osi południowy-zachód północny-wschód Zajmuje niewielką działkę w zwartej zabudowie. Fasada jest oddalona o ok. 2 m od poprzedzającej ją kamienicy, a prezbiterium prawie przylega do następnej.

Kościół barokowy, jednonawowy. Nawa na rzucie zbliżonym do kwadratu dostępna jest poprzez wejścia w ścianie zachodniej i południowej (od strony ulicy). Do jej wschodniej części południowej ściany dostawiona niewielka kapliczka. Prezbiterium węższe od nawy, o zakończeniu zbliżonym do półkolistego. Od płnocy przylega do niego zakrystia. Bryła świątyni składa się z nawy i prezbiterium o równej wysokości ścian. Nad nawą dach wysoki, dwuspadowy, a nad prezbiterium dach niższy, dwuspadowy przechodzący w półstożkowy. Do wschodniej krawędzi południowej ściany nawy dostawiono przybudówkę w formie przeskalowanej, słupowej, dwukondygnacyjnej kapliczki, niewiele niższej od korony ścian nawy, przekrytej dwuspadowym daszkiem. Najniższym elementem bryły kościoła jest zakrystia przekryta dachem pulpitowym. Kościół został wymurowany z cegły i obustronnie otynkowany.

Elewacje świątyni zwieńczone są belkowaniem z niewielkimi otworami okiennymi i wydatnym gzymsem. Większość otworów okiennych i drzwiowy (południowy) obramionych profilowanymi opaskami. Nad otworami okiennymi trójkątne naczółki, a nad otworem drzwiowym pd. naczółek segmentowy. Elewacja frontowa (zachodnia) trójkondygnacyjna, gdzie trzecia, górna, węższa kondygnacja ograniczona spływami wolutowymi i zwieńczona trójkątnym tympanonem. W ścianie wschodniej dolnej części południowej przybudówki znajduje się wejście na schody prowadzące do mieszczącej się w drugiej kondygnacji dużej wnęki. Górna kondygnacja w formie eadiculi z głęboką i wysoką wnęką mieszczącą kopię wizerunku MB z Dzieciątkiem (oryginał wewnątrz kościoła) zwieńczona tympanonem. Nawa i prezbiterium zostały przesklepione kolebką z lunetami. Nawa otwarta na prezbiterium wysokim łukiem tęczowym. Nad zach. wejściem nadwieszony chór muzyczny (współczesny żelbetowy). Z zabytkowego wyposażenia można wymienić barokowy ołtarz główny (XVII w.) z obrazem Ukrzyżowanie (1 ćw. XVII w.), obraz MB z Dzieciątkiem (XVII w.) oraz późniejsze organy (1893 r.) powstałe w firmie Gebrüder Rieger.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Beata Kuman, 11.12.2014 r.

Bibliografia

  • Hołub J., Kościół Świętego Ducha w Jarosławiu, Jarosław 2007
  • Miłobędzki A., Architektura Polska XVII wieku, Warszawa, 1980 r.
  • A. Sroka, Świątynie Jarosławia, Jarosław 2005
  • Zięba Z., Jarosławskie cmentarze, Jarosław 2008
  • J. Bereś, Jarosław Kościół Ducha Świętego [w:] Polskie Wirtualne Centrum Organowe, http://www.organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=2689

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1689 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Grunwaldzka 10, Jarosław
  • Lokalizacja: woj. podkarpackie, pow. jarosławski, gmina Jarosław (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

uzupełnij dane tego obiektu

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy