Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

kamienica mieszczańska, obecnie siedziba Muzeum Kamienica Orsettich, Jarosław
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kamienica mieszczańska, obecnie siedziba Muzeum Kamienica Orsettich

Jarosław

photo

Jedna z najpiękniejszych późnorenesansowych kamienic mieszczańskich w Polsce, z podcieniami, attyką oraz bogatym wystrojem wnętrz.

Historia

Dom mieszczański – Kamienica Orsettich – wzniesiony został ok. 1570 r. jako murowany (w miejscu domu drewnianego), parterowy, z sienią przejazdową na osi, dwoma sklepami po bokach, oficyną w podwórzu oraz drewnianym podcieniem. Początkowo należał do Jana Raczkowskiego, a od 1585 r. aptekarza Stanisława Smiszowica. Podczas pożarów miasta w 1600 i 1625 r. uległ zniszczeniu lecz użytkowany był przez przejezdnych kupców (tzw. creditorów”) wynajmujących lokale na jarosławskie jarmarki i do przechowywania towarów przez cały rok.  W 1633 r. dom zakupił włoski kupiec Wilchelm Orsetti, który za nakazem właścicielki miasta księżnej Anny Ostrogskiej wyremontował i rozbudował go „ad civitatis ornamentum et utylitatem”  nadając charakter bogatej kamienicy mieszczańskiej (1646 r.). Dwukondygnacyjna, z arkadowymi podcieniami, grzebieniem attyki oraz bogatym wystrojem wewnętrznym (belkowym stropem modrzewiowym w wielkiej izbie i malowidłami ściennymi) przetrwała niemal w niezmienionej formie do dnia dzisiejszego. W 1 poł. XVIII w. należała przez pewien okres do cienionego rzeźbiarza baroku Thomasa Huttera. Poddawana była remontom wielokrotnie, w znaczącym zakresie w okresie międzywojennym. Do 1945 r. pozostawała w rękach prywatnych, od tamtego czasu stanowi siedzibę Muzeum „Kamienica Orsettich”. W 1955 r. wykonano najpilniejsze prace we wnętrzach przyziemia kamienicy, w l. 1960-70 remont kapitalny łącznie z nadbudówką III kondygnacji na pokoje biurowe, pracownie i magazyny. Od 2003 r. prowadzone są sukcesywnie prace remontowe i konserwatorskie, wykonano osuszanie i podbicie fundamentów, remont elewacji, przebudowę dachu, wymianę stolarki okiennej, konserwację części malowideł ściennych i zabytkowych tynków.  Prace we wnętrzach są kontynuowane.

Opis

Kamienica Orsettich usytuowana jest na rogu pd.-wsch. pierzei Rynku, u wylotu ul. Trybunalskiej. Wybudowana została w stylu późnego renesansu, na wydłużonym, nieregularnym rzucie, jako dwutraktowa ze sklepionym podcieniem od frontu i trzema traktami wzdłużnymi w zasadniczym korpusie, połączonym wąskim łącznikiem z oficyną w głębi działki. Jest to kamienica dwukondygnacyjna, podpiwniczona, z trójarkadowym podcieniem od frontu i oszkarpowanymi filarami w narożach. Zwieńczona została dwupoziomowym grzebieniem architektonicznej attyki w postaci sterczyn opartych na ściance z arkadowaniem rozczłonkowanym pilastrami. Zajmuje ona ponad 1/3 wysokości budynku. Arkady podcienia ujęte opaskami oddzielone są od górnej, czteroosiowej kondygnacji profilowanym gzymsem. Prostokątne otwory okienne ozdobione zostały także opaskami oraz trójkątnymi naczółkami z rozetą w polu. Elewacja od strony ul. Trybunalskiej jest czteroosiowa, niesymetryczna, z arkadą otwartą na podcień oraz wejściem bocznym do klatki schodowej prowadzącej na piętro, przylegającej od dziedzińca. Elewacja zdobiona jest analogicznie do frontowej. Elewacja boczna od pn.-wsch. jest gładka, pierwotnie przylegał do niej podcień kamienicy Rynek 5 (zw. Attavantich) przebudowanej w XIX w. Tylna elewacja kamienicy i elewacje oficyny są również gładkie. Do jej wnętrza prowadzi wejście usytuowane w osi podcienia, otwarte do szerokiej sieni sklepionej kolebą z lunetami. Po bokach występują po dwa pomieszczenia kryte sklepieniami krzyżowymi. W łączniku do oficyny znajduje się klatka schodowa prowadząca na piętro. Układ wnętrz na piętrze jest analogiczny jak na parterze, lecz w partii nad podcieniem są one wyniesione o kilka stopni. Dwukondygnacyjna oficyna mieści na parterze wielką izbę krytą modrzewiowym stropem gęstobelkowym. Prowadzi do niej kamienny portal z XVII w., przeniesiony z kamienicy przy ul. Grodzkiej 3. Doświetlona jest ona dwoma oknami ujętymi półkolumnami i ozdobiona malowidłami ściennymi z XVII w. (zachowanymi fragmentarycznie). W pomieszczeniach górnej kondygnacji zachowały się dekoracje malarskie ścian z XVII i XVIII w. Wnętrza służą muzealnej ekspozycji obrazującej wyposażenie i wystrój mieszczańskich domów a także historię miasta.

Dostęp do zabytku ograniczony. Wnętrze dostępne podczas zwiedzania muzeum oraz po uzgodnieniu.

Oprac. Jadwiga Stęchły, OT NID w Rzeszowie, 12.10.2017 r.

Bibliografia

  • Orłowicz M., Jarosław jego przeszłość i zabytki, Lwów 1921;
  • Dayczak M., Kamienica mieszczańska w Jarosławiu, Biuletyn Historii Sztuki, R. XVIII, Warszawa 1956, s. 24-54;
  • Olszewska J., Wyposażenie wnętrza kamienicy mieszczańskiej w Jarosławiu w XVII i XVIII w., Rocznik Przemyski t. 13/14, 1970, s. 81-102;
  • Olszewska J., Dekoracja plastyczna zabytkowych kamienic mieszczańskich w Jarosławiu, (w:) Teka Konserwatorska. Polska południowo-wschodnia, Rzeszów 1985, s.176-195;
  • Karta ewidencyjna, Dom mieszkalny – Kamienica Orsettich - Muzeum, oprac. Piekarz T., 1996 r., Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków z siedzibą w Przemyślu;
  • Kieferling K., Anna Ostrogska właścicielka miasta Jarosławia, Jarosław 2011;
  • Kieferling K., Kostka - Bieńkowska Z., 90 lat Muzeum w Jarosławiu, Jarosław, 2015;
  • Podkarpacki Biuletyn Konserwatorski, T. II, Przemyśl 2007, s. 87;
  • Podkarpacki Biuletyn Konserwatorski, T. III, cz.2, Przemyśl 2011, s. 204-207.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kamienica
  • Chronologia: 1570 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek 4, Jarosław
  • Lokalizacja: woj. podkarpackie, pow. jarosławski, gmina Jarosław (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy