XIX w., rozbudowanej w czasach późniejszych w duchu neoklasycyzmu. Pałac otoczony jest obszernym, krajobrazowym parkiem. Położone na południe od części rezydencjonalnej zabudowania folwarczne stanowią jednolity stylowo zespół budownictwa rolno-przemysłowego z 3 ćw. XIX w.

Historia

Jabłonowo położone jest ok. 6 km na południowy zachód od Ujścia. Wieś wzmiankowana była po raz pierwszy w 1403 r., kiedy to biskup poznański Wojciech Jastrzębiec przeznaczył różne dziesięciny, m. in. z Jabłonowa, dla wikariuszy katedry poznańskiej. Dobra jabłonowskie były własnością szlachecką. Od ok. poł. XV w. ich właścicielami byli Jabłonowscy herbu Zaremba. Ok. roku 1760 dla tej rodziny wzniesiony został skromny późnoklasycystyczny dwór. W 1812 r. dobra jabłonowskie sprzedane zostały niemieckiej rodzinie von Scharnweber-Kegel. W 2 poł. XIX w. (ok. 1880?) do istniejącego parterowego dworu dobudowana została neoklasycystyczna piętrowa część pałacowa, później powiększona jeszcze o dwuwieżową partę wschodnią. Wcześniej, w 1 ćw. XIX w. założony został park angielski, w którym w 1825 r. żona właściciela wytyczyła kilkusetmetrową aleję bukową. W 2 poł. XIX w. wzniesiono większość zabudowań pobliskiego folwarku.

Po roku 1945 dobra jabłonowskie zostały znacjonalizowane. W Jabłonowie powstało Państwowe Gospodarstwo Rolne. W 1950 r. utworzono Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną, która przetrwała cztery lata. W pałacu początkowo mieściła się szkoła (do 1975 r.), później obiekt popadał w ruinę. W połowie lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku obiekt wykupili obecni właściciele, którzy przywrócili pałac do dawnej świetności. Obecnie funkcjonuje tu hotel i restauracja, odbywają się liczne imprezy okolicznościowe.

Opis

Zespół pałacowo-parkowy i zespół folwarczny usytuowane są w południowo-zachodniej części wsi, 150 m na północny zachód od szosy z Czarnkowa do Ujścia i Piły. Od południa i północy otaczają je pola uprawne, od wschodu i zachodu - lasy. Założenie obejmuje położony w rozległym parku pałac, podwórze folwarczne z otaczającymi je zabudowaniami, budynki gospodarcze usytuowane poza podwórzem po stronie wschodniej oraz zespół domów mieszkalnych położonych przy szosie na północny wschód od pozostałych zabudowań. Do rejestru zabytków wpisano pałac wraz z parkiem oraz zabudowę wokół podwórza folwarcznego.

Zespół pałacowo-parkowy usytuowany jest w północnej części założenia. Rezydencja złożona jest z pierwotnego dworu, dobudowanej do niego od wschodu partii pałacowej oraz zamykajacej budynek partii flankowanej wieżami. Poszczególne części budynku wzniesione zostały na rzucie prostokątów. Od południa na osi starego dworu znajduje się prostokątny ganek. Przy szczycie zachodnim - zamknięta wielobocznie oranżeria. Partia dobudowana zamknięta od wschodu parą prostokątnych wież wysuniętych poza lico elewacji. Dawny dwór jest budynkiem parterowym, nakrytym dachem naczółkowym (zachowany jedynie naczółek zachodni), z oknami powiekowymi. Nad gankiem - dach łamany. Partia dobudowana dwu- i trójkondygnacyjna, nakryta dachami dwuspadowymi. Trójkondygnacyjne wieże wieńczą dachy namiotowe.

Pałac wzniesiony został z cegły, jego ściany częściowo otynkowano. Dach dawnego dworu kryty jest dachówką ceramiczną, dachy części dobudowanej - blachą.

Elewacja frontowa (północna) starego dworu pierwotnie 11-osiowa, obecnie - 8-osiowa, zwieńczona gzymsem. Okna prostokątne. Na dawnej osi środkowej zagłębione wejście główne, ujęte parą kolumn, wyżej - zwieńczona trójkątnym frontonem wystawka. W wystawce półkoliste okno, pod którym płycina wypełniona dekoracją sztukatorską (motyw prac polowych). Elewacja frontowa części pałacowej 7-osiowa, podzielona gzymsem kordonowym, w kondygnacji parteru boniowana, wyżej artykułowana kompozytowymi kolumnami i lizenami. Część zachodnia tej elewacji 3-osiowa, zwieńczona trójkątnym frontonem. Okna prostokątne, niektóre w profilowanych opaskach. Pod oknami płyciny z dekoracja sztukatorską (ornament roślinny).

Wnętrza rezydencji zaprojektowane zostały w układzie dwutraktowym. W starym dworze pierwotnie na osi znajdowała się sień oraz salon. Trakty części pałacowej rozdzielone są wąskim korytarzem. W trakcie północnym umieszczono dwubiegową klatkę schodową.

Rezydencję otacza obszerny (6,6 ha), krajobrazowy park, usytuowany na naturalnym stoku. Zachowało się tu wiele starych drzew - buków, kasztanów, dębów, lip, klonów, brzóz, topól i in., w tym kilkanaście pomników przyrody. Przez park biegnie prowadząca do pobliskiego lasu bukowa aleja, tworząca tunel o długości ok. 600 m. Ozdobę parku stanowią połączone kanałami, malownicze stawy.

Po południowej stronie zespołu pałacowo-parkowego znajduje się obszerne podwórze folwarczne, otoczone zabudowaniami gospodarczymi. Zabudowę jego wschodniej strony tworzą dwa spichlerze oraz stodoła. Po stronie południowej wzniesiono dwie stodoły (jedna z nich przebudowana została na oborę), między którymi znajduje się brama wjazdowa. Po stronie zachodniej - obora oraz dawna stajnia i wozownia (przebudowane na obory). Pośrodku podwórza wznosiła się kuźnia (obiekt ten jest obecnie rekonstruowany). Najbardziej okazałym budynkiem jest usytuowana w narożniku północno-wschodnim gorzelnia (pierwotnie pełniła ona funkcję browaru). Jej część północna powstała w poł. XIX w., część południowa - pod koniec tego stulecia. Obie części wzniesione zostały na planie prostokątów. Bryła gorzelni jest silnie rozczłonkowana. Część północna jest dwukondygnacyjna, nakryta dachem dwuspadowym, partia środkowa części pd. - czterokondygnacyjna, nakryta dachem dwuspadowym, jej partie boczne - dwukondygnacyjne, nakryte dachami pulpitowymi. Nad całością dominuje prostokątna wieża zwieńczona attyką i smukłą okrągłą wieżyczką od wschodu i kwadratowy w przekroju, zwężający się ku górze komin po stronie zachodniej. Budynek wzniesiony został z cegły na kamiennej podmurówce. Otynkowane wnętrza nakryte są murowanymi stropami odcinkowymi wspartymi na żeliwnych lub drewnianych słupach. Dachy kryte są eternitem. Ceglane elewacje podzielone są lizenami. Okna części starszej są prostokątne, w części nowszej - zamknięte półkoliście. Elewacja frontowa (południowa) jest pięcioosiowa. Okna najczęściej w formie biforiów lub triforiów, w partii parteru częściowo przemurowane, zwieńczone ceglanymi łukami. Wejście główne umieszczone niesymetrycznie, zamknięte półkoliście.

Zespół dostępny do zwiedzania z zewnątrz. Bliższe informacje na temat działalności hotelu i restauracji są podane na stronie internetowej: www.palacjablonowo.pl

Oprac. Krzysztof Jodłowski, OT NID w Poznaniu, 28-04-2017 r.