Kościół par. pw. Wszystkich Świętych, Iwonicz
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Wszystkich Świętych

Iwonicz

photo

Kościół parafialny p.w. Wszystkich Świętych w Iwoniczu należy do największych i najciekawszych zabytków drewnianej architektury kościelnej z 2 poł. XV w. w Małopolsce i na Podkarpaciu, w którym pomimo przebudów z XVII i XIX w., w pełni czytelny jest gotycki układ i konstrukcja.

Historia

Kościół parafialny w Iwoniczu wzniesiono w l. 60. XV w. z fundacji króla Kazimierza Jagiellończyka, a w 1464 r. dokonano konsekracji świątyni p.w. Wszystkich Świętych. Ok. 1565 r. zamieniono go na zbór protestancki, jako taki funkcjonował do l. 30. XVII w. Po przywróceniu świątyni katolikom dobudowano w 1634 r. do pn. ściany kościoła murowaną zakrystię ze skarbczykiem na piętrze oraz, zapewne także wtedy, izbicową wieżę od zach. W 1657 r. kościół został spustoszony przez Węgrów i Kozaków. Około 1756 r. świątynia przeszła gruntowny remont, podczas którego wnętrzu nadano cechy baroku. W l. 1884-1895 kościół poddano, z inicjatywy rodziny Załuskich, właścicieli Iwonicza, znacznej przebudowie: przedłużono nawę w kierunku zach., przesunięto też wieżę bardziej ku zach., do bocznych ścian nawy dobudowano dwie, symetryczne kaplice, tworzące w bryle rodzaj transeptu, do pd. ściany prezbiterium dostawiono kaplice rodziny Załuskich z przeszkloną lożą od strony świątyni. Prace we wnętrzach powierzono lokalnym twórcom: nową dekorację snycerską wykonał Józef Aszklar z Lubatowej a dekorację malarską Paweł i Jan Bogdańscy z Jaślisk. Zmieniły one w znacznym stopniu charakter wnętrza i zatarły jego cechy stylowe. W l. 80. XX w. wymieniono pokrycie dachu, w 1995 r. odnowiono wnętrze zakrystii. Pomimo przebudów pierwotny gotycki układ oraz konstrukcja są w pełni czytelne.

Opis

Kościół par. w Iwoniczu położony jest w środkowej części wsi, przy głównej drodze prowadzącej do Iwonicza Zdroju, w bezpośrednim sąsiedztwie zespołu pałacowego, dawnej rezydencji Załuskich, na skarpie w zakolu lokalnej rzeki Iwonki. Orientowany kościół otoczony jest wieńcem starych drzew.

Kościół wybudowano na planie podłużnym, na osi wsch.-zach. Od wschodu prezbiterium na rzucie wydłużonego, prostokąta zamkniętego trójbocznie z dobudowaną od pn. murowaną zakrystią na rzucie kwadratu i kaplicą Załuskich od pd. postawioną na rzucie prostokąta. Korpus nawowy szerszy od prezbiterium, rozbudowany został od pn. i pd. o dwie symetryczne,. wybudowane na rzucie zamkniętych trójbocznie prostokątów, kaplice. Od zach. dostawiona jest wieża na rzucie zbliżonym do kwadratu, mieszcząca kruchtę. Na rozczłonkowaną bryłę świątyni składają się prostopadłościenne prezbiterium i nawa przekryte stromym dachem z niewielką wieżyczką na sygnaturkę, zakończonym trzema połaciami nad prezbiterium. Nieco niższe dachy założono nad kaplicami nawy, tworzącymi rodzaj transeptu. Przylegające do prezbiterium bryły zakrystii ze skarbczykiem na piętrze i kaplicy Załuskich są tej samej wysokości, przekryte są dachami trzyspadowymi. Dominantę bryły stanowi wieża-dzwonnica, o silnie pochylonych ścianach, z nadwieszoną izbicą. Kościół wybudowano z drewna, na kamiennym podmurowaniu, ściany w konstrukcji zrębowej, oszalowane deskami, wieża w konstrukcji słupowo-ramowej, również szalowana. Jedynie zakrystię wymurowano z kamienia, przekryto sklepieniem kolebkowym z lunetami, skarbczyk na piętrze sklepiono kolebkowo. Na kościele założono więźbę storczykową, nad aneksami więźbę płatwiowo-stolcową, wszystkie dachy pokryte są obecnie blachą. Elewacje bez podziałów architektonicznych, pozbawione są detalu, szalowane są pionowo szerokimi deskami i zwieńczone bogato profilowanym gzymsem podokapowym. Od zach. główne wejście do świątyni ujęte jest w ozdobny portal z parą drewnianych półkolumn podtrzymujących wolutowy szczyt mieszczący w niszy wizerunek Matki Boskiej.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Barbara Potera, OT NID w Rzeszowie, 15-05-2015 r.

Bibliografia

  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. III, województwo krośnieńskie, Krosno, Dukla i okolice, oprac. E. Śnieżyńska-Stolotowa, F. Stolot, Warszawa 1977.
  • Karta ewidencyjna, Kościół parafialny p.w. Wszystkich Świętych, oprac.: M. Czuba, 1995, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków Delegatury w Krośnie.
  • Z. Głowacki, Iwonicz czas przeszły i teraźniejszy, Iwonicz 2014.
  • R. Brykowski, M. Kornecki, Drewniane kościoły w Małopolsce Południowej, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1984.
  • R. Brykowski, Drewniana architektura kościelna w Małopolsce XV w., Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1981.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1464 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Iwonicz
  • Lokalizacja: woj. podkarpackie, pow. krośnieński, gmina Iwonicz Zdrój - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy