Dom pałac mieszczański, ob. muzeum im. Jana Kasprowicza, Inowrocław
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Dom pałac mieszczański, ob. muzeum im. Jana Kasprowicza

Inowrocław

photo

Najciekawszy przykład reprezentacyjnej zabudowy mieszczańskiej końca XIX wieku w mieście, wyróżniający się z licznej zabudowy willowej i pensjonatów rozlokowanych wzdłuż ulicy Solankowej, których powstanie związane było m.in. z funkcjonowaniem uzdrowiska w Inowrocławiu.

Historia

Budynek powstał w 1896 roku, jako rezydencja mieszczańska dla żydowskiego radcy handlowego i przedsiębiorcy budowlanego Bernharda Schwersenza. Wzniesiony został przy najbardziej prestiżowej alei inowrocławskiej, ulicy Solankowej. Zabudowa tej ulicy rozpoczęła się około połowy lat 70. XIX wieku, kiedy powstało zdrojowisko i pobudowano pierwszy zakład kąpielowy (1875 rok). Wówczas wzdłuż nowo wytyczonej alei zaczęto wznosić pensjonaty dla gości uzdrowiska i ekskluzywne wille najbogatszych mieszkańców miasta. Wzniesiono okazałą budowlę, pierwotnie z wejściem od strony elewacji frontowej - od ulicy, obecnie nie istniejącym, poprzedzonym efektownym tarasem prowadzącym do holu i obszernych salonów na parterze. Od strony północno-wschodniej umieszczono główną, reprezentacyjna klatkę schodową. W tylnym skrzydle znajdował się pion gospodarczy z odrębną komunikacją.  W 1924 roku pałac odkupił hrabia Emilian Nałęcz-Skomorowski. W tym czasie dokonano jego przebudowy tworząc nowe wejście do budynku w elewacji bocznej, likwidując równocześnie dotychczasowe z frontu. Dzięki tej przebudowie na parterze wygospodarowano dwa duże pokoje. Po przeróbce budynek przestał pełnić funkcję rezydencji, zamieniono jego funkcję na pensjonat dla kuracjuszy. W czasie okupacji hitlerowskiej mieścił się tu punkt sanitarny dla żołnierzy niemieckich. W 1984 roku budynek od spadkobierczyń hrabiego Nałęcz-Skomorowskiego wykupił Skarb Państwa z przeznaczeniem na główną siedzibę muzeum im. Jana Kasprowicza. Pierwsze prace remontowe pałacu rozpoczęły się w już 1991 roku. W następnych latach poddano konserwacji m.in. sgraffita, wymieniono część stolarki drzwiowej i okiennej. Kompleksowy remont budynku rozpoczęto w maju 2006 roku. W 2010 roku zaadaptowano piwnice budynku na sale muzealne z przeznaczeniem na wystawę poświęconą historii inowrocławskiej kopalni „Solino I”.

Opis

Budynek usytuowany w zachodniej części miasta, w południowej pierzei ulicy Solankowej na rozległym terenie, oddzielonym od ulicy szerokim pasem zieleni. Za budynkiem głównym znajduje się dawna wozownia, obecnie dział muzeum. Budynek założony na planie czworoboku z ryzalitem od północnego-zachodu i przybudówką od strony elewacji północno-wschodniej oraz skrzydłem założonym na planie prostokąta przylegającym od południa. Jest budowlą dwukondygnacyjną z podwyższeniem o poddasze w partii północno-wschodniej, nakrytą dachem w typie stropodachu. Układ wnętrz jest dwu i półtoratraktowy. Otwory okienne prostokątne w dekoracyjnych oprawach architektonicznych od frontu i w elewacjach bocznych,  uproszczone w elewacji tylnej. Budynek wzniesiono w stylu neorenesansowym. Elewacje od frontu są tynkowane, posadowione na boniowanym cokole, z bogatą dekoracją ścian, dzielone profilowanymi gzymsami, zwieńczone profilowanym gzymsem koronującym na kroksztynach. W elewacji północno-wschodniej znajduje się przybudówka mieszcząca wejście główne do budynku. W ścianach elewacji umieszczono wnęki imitujące otwory okienne z żaluzjami. Wyżej znajdują się otwory okienne ujęte pilastrami zwieńczone wolutowym, przerwanym naczółkiem z kartuszem. W partii poddasza rozmieszczono rytmicznie półkolumny o trzonach z liśćmi akantu i z kompozytowymi kapitelami wspierającymi kroksztyny i łukowo przesklepione lunety. W półkolistych blendach znajdują się motywy roślinne i figuralne wykonane techniką sgraffita. Elewacja od strony ulicy z ryzalitem mieszczącym „weneckie” okna ujęte pilastrami o kompozytowych kapitelach dźwigających rozbudowane belkowanie. Okno drugiej kondygnacji ujęte hermami wspierającymi architraw i trójkątny tympanon z kartuszem. Poniżej znajduje się płycina z datą ”1896”. W partii poddasza otwory ujęte  analogicznie półkolumnami ze sgraffitem w polach. Pozostałe otwory okienne ujęte są dołem o parapety wsparte na konsolkach, a górą przerwanym, wolutowym tympanonem z cokołem opiętym girlandą dźwigającym masywny kartusz. W partii poddasza okna w typie oeil-de-beuf w tynkowanych opaskach. Elewacja zachodnia, załamana, powtarza podziały i artykulacje pozostałych elewacji z płycinami z imitacją żaluzji i prostymi oknami w tynkowanych opaskach. Elewacje tylne z wyodrębnionym skrzydłem, ceglane pozbawione po części elementów dekoracyjnych z profilowanymi gzymsami i owalnymi oknami w partiach poddasza. Na wysokości drugiej kondygnacji masywny wykrój okna klatki schodowej wypełniony szkłem witrażowym, nad nim biforyjne okno i powyżej powtarzający się układ lunet, blend i półkolumn. W ścianie skrzydła bocznego prostokątny wykrój otworu drzwiowego prowadzący do bocznej klatki schodowej. Z pierwotnego wystroju budynku zachowana oryginalna konstrukcja i stolarka głównej klatki schodowej i dekoracyjny witraż na półpiętrze klatki.

Zabytek dostępny, we wtorek, czwartek, piątek w godzinach od 9.00 do 16.00, w środy od 9.00 do 17.00, w soboty od 10.00 do 14.00, w niedzielę od 10.00 do 13.00, w poniedziałek i dni poświąteczne - nieczynne. Wystawy stałe: „Jan Kasprowicz - życie i twórczość”, „Młodopolska legenda Stanisława Przybyszewskiego”, Gabinet Stanisława Szenica”, „Artystom inowrocławskim „Pro Memoriał””, „Miasto na soli”.

Oprac. Pracownia Dokumentacji, Popularyzacji Zabytków i Dziedzictwa Narodowego, Kujawsko-Pomorskiego Centrum Kultury w Bydgoszczy, 08.11.2014 r.

Bibliografia

  • J.Sikorska, „Przyszłe muzeum”, „Gazeta Pomorska”, z dn. 29.07.1995.
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury i budownictwa, styczeń 1996.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: pałac
  • Chronologia: 1896 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Solankowa 33, Inowrocław
  • Lokalizacja: woj. kujawsko-pomorskie, pow. inowrocławski, gmina Inowrocław (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy