Kościół par. pw. św. Marcina Biskupa, Gwieździn
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Marcina Biskupa

Gwieździn

photo

Kościół stanowi przykład wiejskiej, osiemnastowiecznej budowli sakralnej, wzniesionej w tradycyjnej, ryglowej technice budowlanej. Wyróżnia się dobrze zachowaną formą architektoniczną oraz cennym, osiemnastowiecznym wyposażeniem.

Historia

Pierwsza wzmianka o parafii i kościele w Gwieździnie pochodzi z 1376 roku. Podczas zamieszek religijnych na przełomie XVI i XVII w. kościół przyłączono do parafii w Przechlewie, po czym w 1760 r. ponownie stał się samodzielną parafią. W okresie kontrreformacji Gwieździn był miejscem działalności jezuitów z Chojnic. Obecny kościół został zbudowany w 1754 roku. W 1826 r. świątynię rozbudowano, przedłużając nawę o 10 m w kierunku zach. i wznosząc wieżę. Po II wojnie światowej początkowo kościół stanowił filię parafii w Rzeczenicy, od 1967 r. jest samodzielną parafią.

Opis

Kościół położony jest w centrum wsi, w południowej części nawsia. Orientowany. Działka kościelna założona na planie nieregularnego pięcioboku, ogrodzona murem. W obrębie działki znajduje się cmentarz przykościelny, na którym zachowały się zabytkowe nagrobki z 1885 r. i 1 poł. XIX w., a także okazy starodrzewu. Przy zachodniej elewacji kościoła stoi współczesna, wolnostojąca dzwonnica, o konstrukcji metalowej. Od północy działka kościelna graniczy z parcelą, na której znajduje się plebania.

Wschodnia część kościoła - ok. połowy nawy, prezbiterium, zakrystia i kruchta zostały wzniesione w konstrukcji sumikowo-łątkowej. Zachodnią część nawy zbudowano w konstrukcji ryglowej, a wieżę w konstrukcji słupowo-ramowej. Cała budowla została oszalowana deskami.

Budowla założona jest na rzucie wydłużonego prostokąta, z wyodrębnionym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium. Do północnej elewacji prezbiterium przylega zakrystia, a do południowej elewacji nawy - kruchta. Bryła kościoła jest rozczłonkowana, złożona z nawy, węższego i niższego prezbiterium, dwóch niewielkich przybudówek oraz usytuowanej od zach., wbudowanej w nawę wieży. Nawa kościoła nakryta jest dachem dwuspadowym, prezbiterium pięciospadowym, zakrystia dachem pulpitowym, kruchta dwuspadowym. Wieżę nakrywa smukły, ośmioboczny hełm z szeroką kryzą na dole, zwieńczony na górze ośmiobocznym daszkiem. Dach korpusu kryty jest dachówką, wieża gontem.

Elewacje posiadają skromną dekorację w postaci profilowanego gzymsu podokapowego oraz opasek otworów drzwiowych i okiennych. Wszystkie otwory zwieńczone są łukami odcinkowymi. Opaski o formie barokowej - z uszakami i kluczem. Drzwi zewnętrzne są oryginalne, okna współcześnie wymienione, lecz wzorowane na oryginalnych. Na wschodniej elewacji prezbiterium wisi drewniana rzeźba Chrystus na krzyżu z XVII wieku.

Wnętrze nakrywa strop belkowy z pułapem z desek i fasetą. Kościół posiada barokowo-rokokowe wyposażenie z XVIII w.: emporę z obrazami na balustradzie, ołtarz główny, ambonę, chrzcielnicę i krucyfiks na belce tęczowej. W oknach stoją kopie barokowych rzeźb, których oryginały znajdują się obecnie w muzeum w Człuchowie. Ponadto, w kościele znajduje się dzwon z XV w., ob. przeniesiony na zewnętrzną dzwonnicę.

Zabytek dostępny. Kościół jest otwarty bezpośrednio przed i po nabożeństwach.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 29.09.2014 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977.
  • Fryda M., Kościoły Człuchowa i okolicy, Człuchów 1995, s.39-40
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury. Kościół rzym.-kat. p.w. św. Marcina Biskupa, opr. D. Cieślik,1999, Archiwum NID

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 2 poł. XVIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kościelna 6, Gwieździn
  • Lokalizacja: woj. pomorskie, pow. człuchowski, gmina Rzeczenica
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy