Kościół parafialny pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela, Grzawa
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół parafialny pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela

Grzawa

photo

Kościół parafialny pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela stanowi cenny przykład drewnianego obiektu sakralnego wzniesionego na obszarze województwa śląskiego. Jest on unikalnym kościołem tego typu ze względu na zachowanie drewnianych fundamentów.

Historia

Kościół został wzniesiony prawdopodobnie w początkach XVI w. W latach 1580-1628 był własnością protestantów. Dopiero w 1651 r. zwrócono go katolikom i obiekt stał się filią parafii w Miedźnej. Przypuszczalnie w 1690 r. został przebudowany. W 1792 r. odbyła się wizytacja kościelna i na podstawie sprawozdania dowiadujemy się, że budynek: „…jest na ścianach po staroświecku obrazami i kwiatami malowany”. Renowacja barokowego ołtarza głównego miała miejsce w 1870 r. i została wykonana przez malarza z Kęt, Karola Stankiewicza. W 1883 r. wnętrze ozdobili polichromią bracia Stanisław i Józef Bernadzikiewiczowie z Krakowa. Malowidła o bogatej kolorystyce przedstawiały motywy figuralne i ornamentalne. W początkach XX w. wzniesiono wieżyczki na sygnaturkę. W 1967 r. Grzawa uzyskała samodzielność duszpasterską. 12 listopada 2000 r. została utworzona parafia.

Opis

Kościół usytuowany jest na niewielkim wzniesieniu w centrum sołectwa Grzawa (na wschód od Pszczyny), przy głównej ulicy. Budynek położony jest w obrębie cmentarza parafialnego, a całość otoczona jest drewnianym ogrodzeniem złożonym z dwóch części, z których jedna złożona jest z belek połączonych na „jaskółczy ogon”. Całość nakryta jest dwuspadowym daszkiem pokrytym gontem, w nim umieszczono dwa murowane, otynkowane budynki bramne. Kościół jest budynkiem drewnianym wzniesionym w technice zrębowej z kwadratową wieżą o konstrukcji słupowej umieszczoną po stronie zachodniej. Jest to obiekt orientowany, jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium do którego przylega od strony północnej zakrystia. Wieża, nawa i prezbiterium mają zróżnicowaną wysokość. Nawa główna została założona na planie zbliżonym do kwadratu i jest szersza od prezbiterium. Całość, za wyjątkiem północnej strony zakrystii, otaczają otwarte soboty wsparte na słupach z zastrzałami oszalowanymi wokół wieży. Ściany nad sobotami również są szalowane deskami. Nawę oraz prezbiterium przekrywa dach dwuspadowy. Dach części prezbiterialnej przechodzi nad zakrystię. Dachy sobót i daszki nad wejściami są pulpitowe. Z kolei dach wieży jest namiotowy, czterodzielny z ośmioboczną ażurową latarnią i barkowym hełmem. Analogiczne zwieńczenie zostało zastosowane w wieży na sygnaturkę umieszczonej nad nawą. Główne drzwi zewnętrzne znajdują się po stronie zachodniej. Są one drewniane, jednoskrzydłowe, z nadświetlem zamkniętym prosto, zwieńczone dwuspadowym daszkiem. Po stronie południowej umieszczono wejście boczne. Okna w części południowej nawy i prezbiterium zwieńczone są łukiem segmentowym. W części wschodniej-prezbiterialnej oraz zakrystii okna są prostokątne, a w ścianie północnej nawy zamknięte odcinkiem łuku.

Prezbiterium jest oddzielone od nawy głównej spłaszczonym łukiem tęczowym. Po stronie zachodniej nawy głównej znajduje się chór muzyczny wsparty na czterech drewnianych słupach, z organami pochodzącymi z XVII w. Stropy w części nawowej i prezbiterialnej są płaskie, z fasetą, w zakrystii jest drewniany strop deskowo-belkowy, a w przyziemiu wieży płaski, deskowy. Wnętrze ma charakter barokowy. Wyposażenie pochodzi głównie z XVII i XVIII w.: ołtarz główny z bramkami (4. ćw. XVII w.) z obrazami przedstawiającymi „Matkę Bożą Śnieżną” (1690 r.), „Jana Chrzciciela” (XIX w.) i „Koronację Matki Bożej” (w zwieńczeniu, k. XVII w.). Po jego bokach znajdują się figury św. Pawła i św. Piotra. Boczne ołtarze także są barokowe, datowane na XVII w. Całość wnętrza zdobiona jest polichromią o motywach roślinnych, geometrycznych oraz przedstawieniowych z postaciami apostołów i świętych. Na ścianach umieszczono stacje Męki Pańskiej powstałe w 1841 r. sygnowane „Eliasz Lipek”.

Kościół jest dostępny dla zwiedzających przed i po Mszy Świętej: poniedziałek, środa, czwartek, piątek, sobota godz. 17.30, wtorek 8.00, niedziela 8.00, 10.15

Oprac. Sabina Rotowska, OT NID w Katowicach, 21.11.2015 r.

Bibliografia

  • Cenda B., Kościoły, kaplice i dzwonnice drewniane: województwo śląskie. Przewodnik, Kraków 2015, s. 128-131.
  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Urbanistyki [Kościół parafialny pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela, Grzawa], oprac. Kontna I., Caban E., 1996, Archiwum NID
  • Orlik Z., Nasze strony. Szkice z dziejów Miedźnej, Woli, Góry, Frydka, Grzawy, Bydgoszcz 1996.
  • Płazak I., Pszczyna. Zabytki miasta i regionu, Przewodnik po muzeum, Pszczyna 1974.
  • Spyra A., Związane na jaskółczy ogon. Drewniane kościoły na Ziemi Pszczyńskiej, Pszczyna 1996.
  • Szlakiem drewnianych kościołów Archidiecezji Katowickiej, red. Gontarz M., Makówka L., Katowice 2010.
  • Spyra A., Budownictwo drewniane na ziemi pszczyńskiej, Pszczyna 1982.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, red. Brzezicki S., Nielsen Ch., warszawa 2006, s. 320.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: pocz. XVI w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kościelna 1, Grzawa
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. pszczyński, gmina Miedźna
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy