Cmentarz wojenny nr 4 z I wojny światowej, Grab
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Cmentarz wojenny nr 4 z I wojny światowej

Grab

photo

Cmentarz wyróżnia się dużymi walorami kompozycyjnymi, architektonicznymi i krajobrazowymi. Rozwiązania architektoniczne cmentarza inspirowane są budownictwem regionalnym oraz cechują się doskonałym wkomponowaniem w beskidzki krajobraz. Upamiętnia dramatyczne wydarzenia z okresu I wojny światowej.

Historia

Cmentarz wojenny Nr 4 w Grabiu zbudowany został w latach 1915-1916 przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Wchodzi w skład I Okręgu Cmentarnego „Żmigród”. Projektantem cmentarza jest słynny słowacki architekt Dušan Jurkovič, w czasie wojny kierownik artystyczny i projektant w I Okręgu Cmentarnym „Żmigród”. Pochowano tu żołnierzy ekshumowanych z pól bitewnych w najbliższej okolicy, poległych w czasie walk o przełęcze karpackie w zimie 1914/1915 r. oraz w czasie prób kontrofensywy mającej na celu uwolnienie oblężonej przez Rosjan Twierdzy Przemyśl. Na cmentarzu znajdują się groby: 106 żołnierzy austro-węgierskich z 18. pułku piechoty (dalej: pp) z Sadowej (Czechy) i Nevesinji (Bośnia i Hercegowina), 36. pp z Brunico i Villabassa (Włochy) i Mladej Boleslav (Czechy), 43. pp z Fehértemplon (ob. Bela Crkva - Serbia) i Karánsebes (Węgry), 5. pp Landwehry z Triestu (ob. Włochy), 11. pp Landwehry z Jiczina i Jaromĕř (Czechy), 27. pp Landwehry z Lublany i Gorycji (Słowenia), 3. pułku cesarskich strzelców tyrolskich z Rovereto i Triestu (ob. Włochy), 27. pp Lanndsturmu, 18. batalionu marszowego Landsturmu i 7. pułku artylerii polowej z Lublany oraz 37 żołnierzy rosyjskich, m.in. z 191. largo-kagulskiego pp z 48 Dywizji Piechoty. Cmentarz został wyremontowany w latach 1992-1995 i 2009-2010, kiedy odnowiono krzyże na mogiłach.

Opis

Cmentarz zlokalizowany jest na szczycie wzniesienia, przy polnej drodze ok. 200 m na północny-zachód od drogi wojewódzkiej nr 992 z Jasła do Nižnej Polianki na Słowacji, ok. 800 m od skrzyżowania dróg w Grabiu, 1,5 km od granicy państwowej. Powierzchnia cmentarza: ok. 0,18 ha.Cmentarz założony jest na planie czterolistnej koniczyny, w którą wpisano kwadrat. Zrealizowany został w postaci uproszczonej w stosunku do projektu Dušana Jurkoviča. Otoczony jest ogrodzeniem z wału ziemnego oblicowanego kamieniem. Wejście w południowo-wschodnim narożniku kwadratu przez bramę kamienną złożoną z dwóch masywnych słupów i trójkątnego zadaszenia z dużych, płaskich bloków. W szczycie zamocowany jest niewielki krzyżyk kamienny. Wejście zamykane jest dwuskrzydłową furtką drewnianą. Elementem centralnym jest drewniana, strzelista kaplica - gontyna na wysokiej, kamiennej podmurówce ustawionej na szerszej, niskiej podstawie. Gontynę wieńczy duży, drewniany krzyż przykryty trójkątnym daszkiem z blachy. Po 3 mniejsze krzyże z daszkami zamocowano w dolnej części gontyny, na trzech połaciach przydachów. Gontyna Na frontowej ścianie podmurówki zamocowana jest trójkątna, kamienna tablica z inskrypcją o treści: „WOLLT IHR DIE OPFER WÄGEN DIESES KRIEGES: ZU RUHM UND EHRE IN DIE ANDRE SCHALE DIE NEUGEBURT DER VÖLKERSEELE - UND DAS YERLORENE FEDERT LEICHT EMPOR!”. W tłumaczeniu: „Jeśli ważyć chcecie ofiary tej wojny: Do chwały i honoru na drugiej szali dołóżcie jeszcze odrodzoną duszę narodu - a szala z tym co utracone i tak lekko”. Od strony pn.-wsch. i pd.-zach. podmurówki gontyny znajdują się tablice w języku polskim i niemieckim poświęcone fundatorom remontu cmentarza. 31 zbiorowe i 53 indywidualne mogiły rozmieszczone są na wprost wejścia, w czterech półkolistych częściach oraz w dwóch narożnikach cmentarza. Na mogiłach ustawione zostały zrekonstruowane modrzewiowe krzyże z daszkami i tabliczkami z nazwiskami, stopniem wojskowym oraz przynależnością do konkretnego oddziału lub tylko z narodowością pochowanych żołnierzy. Cmentarz otaczają drzewa liściaste - samosiejki.

Obiekt dostępny dla zwiedzających. Znajduje się na Szlaku frontu wschodniego I wojny światowej oraz w pobliżu turystycznego szlaku w kolorze niebieskim.

Oprac. Adam Sapeta, OT NID w Rzeszowie, 20.08.2014 r.

Bibliografia

  • Broch r., Hauptmann H., Zachodniogalicyjskie groby bohaterów z lat wojny światowej 1914-1915, tłum. Sznytka H., oprac. Drogomir J., Tarnów 1996.
  • Bańkosz R., Frodyma R., Sapeta A. Szlak frontu wschodniego I wojny światowej - teksty tablic informacyjnych, oprac. 2012 r.
  • Strona internetowa: Cmentarze I wojny światowej, http://www.cmentarze.gorlice.net.pl/ dostęp 20.08.2014 r.
  • Serwis internetowy: Ogólnopolska Komputerowa Baza Cmentarzy Wojennych - cmentarz z I wojny światowej Nr 4, http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/12434/ dostęp 20.08.2014 r.
  • Strona internetowa: Österreich-Ungarns bewaffnete Macht 1900-1914, http://www.malorenz.at/index.htm  dostęp 20.08.2014 r.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cmentarz
  • Chronologia: 1915-1916
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Grab
  • Lokalizacja: woj. podkarpackie, pow. jasielski, gmina Krempna
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy