Zespół kaplic przy kościele par. pw. św. Marii Magdaleny, Gorzanów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół kaplic przy kościele par. pw. św. Marii Magdaleny

Gorzanów

photo

Mająca wybitne wartości artystyczne kaplica św. Barbary jest jednorodna i jednolita stylistycznie z innymi dziełami północnowłoskich budowniczych czynnych w Gorzanowie, z kościołem, zamkiem oraz pawilonem ogrodowym, tzw. grotą. Kaplica ta jest jednym z najistotniejszych obiektów tego jedynego zachowanego wczesnobarokowego zespołu architektonicznego na ziemi kłodzkiej. Natomiast dwie pozostałe kaplice są przykładami rozbudowy zespołu kościelnego z formalnym dostosowaniem się do obiektów już istniejących, zapewne ze względu na wysoką ocenę ich walorów estetycznych.

Historia

W latach ok. 1651-1725 wzniesiono sukcesywnie przy murze kościelno-cmentarnym, na terenie cmentarza przy →kościele parafilnym pw. św. Marii Magdaleny w Gorzanowie trzy kaplice: św. Barbary i św. Franciszka Ksawerego (obecnie Pana Jezusa) oraz Kaplicę Zmarłych zwaną Memento Mori. Kaplicę św. Barbary zbudowano w 1651 r. z inicjatywy Johanna Friedricha hrabiego von Herbersteina i niewykluczone, że także jako rodową kaplicę grobową. Przemawiać za tym może umieszczenie w jej wnętrzu dwóch monolitycznych, kamiennych płyt z herbami, dekorowanych wczesnobarokowym detalem. Fasada kaplicy przepruta otworami wejściowymi i owalnymi okulusami skomponowana jest w nawiązaniu do łuku tryumfalnego. Elewacje i wnętrza kaplicy ozdobiono bogatymi sztukateriami, a plafony - polichromią. Kaplicę św. Barbary wznieśli czynni w Gorzanowie północnowłoscy budowniczowie z praskiego przedsiębiorstwa Carla Lurago. Druga z kaplic, pw. św. Franciszka Ksawerego, została zbudowana w 1701 r. jako formalny odpowiednik kaplicy św. Barbary, z upodobnieniem skali, bryły, ogólnej kompozycji elewacji i jej wystroju. Wykorzystano też niektóre motywy zdobnicze z elewacji kaplicy św. Barbary, ale sztukaterie wykonano płasko, a kartusz i obramienia otworów w elewacjach - już w duchu architektury i zdobnictwa przełomu XVII i XVIII wieku. Kaplica św. Franciszka Ksawerego jest dziełem lokalnych budowniczych i sztukatorów, podobnie jak trzecia z kaplic Memento Mori. W lokalnej tradycji miały być w niej pochowane ofiary wojny trzydziestoletniej (1618-1648) i epidemii. Niemniej niewykluczone, że było to też cmentarne ossuarium, czyli miejsce przechowywania ekshumowanych szczątków, gdy niewielki, przykościelny cmentarz zapełniał się. Kaplica Memento Mori w obecnych swych formach ukształtowana została zapewne w 1. ćw. XVIII w. jako niewielka kaplica wnękowa reprezentatywna dla przejściowej fazy baroku od baroku wczesnego do dojrzałego. Zastosowano też wczesnobarokowe motywy kartuszy i draperii zaczerpnięte z elewacji sąsiedniej kaplicy św. Barbary.

Opis

Wczesnobarokowa kaplica pw. św. Barbary jest murowana z kamienia, tynkowana. Wznosi się na planie wydłużonego sześcioboku. Jest trójdzielna, nakryta dachem płaskim z attyką w formie tralkowej balustrady. Fasada z otworami wejściowymi i owalnymi okulusami rozczłonkowana jest atektonicznie pilastrami wspierającymi belkowanie. Otwory są obramione, a nad głównym wejściem znajduje się kartusz w bogatej oprawie. Wnętrza kaplicy nakrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe. Ściany są ozdobione sztukateryjnymi owalnymi medalionami, girlandami i draperiami zawieszonymi na festonach oraz popiersiami putt. Wykonane są ozdobne, wewnętrzne obramienia otworów, w tym z kartuszami i płycinami. Szwy sklepienne są podkreślone wałkami z liści laurowych, w miejscach zworników znajdują się rozety. Sklepienie jest ozdobione kartuszami z plafonami dekorowanymi polichromią. Sztukaterie wyrobione dość plastycznie. W drzwiach kaplicy znajdują się drewniane, opierzone, drzwi z kołatkami. Kaplica św. Franciszka Ksawerego kształtowana jest podobnie jak kaplica św. Barbary, ale ma skromniejszy wystrój elewacji i wnętrza bez dekoracji. Kaplica wnękowa Memento Mori jest murowana z kamienia, tynkowana, wzniesiona na planie nieregularnego czworoboku. Jej elewację frontową z blendą i głęboką, sklepioną wnęką wieńczy segmentowy naczółek. Elewacja rozczłonkowana jest lizenami wprowadzonymi atektonicznie w belkowanie i zdobiona motywami kartuszy, draperii, wici akantu i czaszkami jako symbolem śmierci. Wnęka kaplicy zamykana jest kutą kratą z końca XIX wieku.

Zabytek dostępny przez cały rok, możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 30-06-2015 r.

Bibliografia

  • Brzezicki S., Nielsen Ch., Grajewski G., Popp D. (red.), Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Wrocław 2006.
  • Kögler J., Historische Beschreibung der Pfarrei Grafenort, 1807, Vierteljahrschrift für Geschichte und Heimatkunde der Grafschaft Glatz, Bd. VII, 1887/8.
 

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kaplica
  • Chronologia: 1 poł. XVII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kłodzka , Gorzanów
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gmina Bystrzyca Kłodzka - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy