Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Góra Zamkowa, grodzisko

Trzcianka

photo

Grodzisko stanowi pozostałość wczesnośredniowiecznego grodu, który może być zaliczany do najstarszych ośrodków tego typu na terenie dzisiejszego Podlasia. Przyjmuje się, że mógł on pełnić funkcje strażnicy kontrolującej strefę granicy oddzielającej ziemie słowiańskie od Jaćwieży. Wyniki ostatnich badań wskazują także na jego ważną funkcje handlową.

Usytuowanie i opis

Grodzisko usytuowane jest na niewielkim wyniesieniu terenowym, położonym ok. 500 m. na południowy wschód od miejscowości Trzcianka. Od strony wschodniej, w bezpośrednim sąsiedztwie wzniesienia przepływa rzeczka Sokołda. Od zachodu do grodziska przylegają pola uprawne.

Obszar grodziska o powierzchni około 0,5 ha wyznacza w terenie zachowany wał, który w narysie ma kształt owalu wydłużonego na osi północ-południe. Wiadomo, ze od strony zachodniej gród otaczała również fosa, jednak obecnie jest ona zasypana. Przekop tworzący fosę połączony był zapewne z korytem rzeczki Sokołdy.

Historia

Gród w Trzciance datowany był wstępnie na XI-XIII w., jednak wyniki najnowszych badań archeologicznych pozwalają umieścić czas jego funkcjonowania między w IX i XI w. W XI w. doszło do zniszczenia tego ośrodka, na skutek czego został on ostatecznie opuszczony przez mieszkańców.

Na podstawie przeprowadzonych badań czas funkcjonowania tutejszego grodu określono na IX-XI w. Wiele wskazuje na to, że jego użytkowanie zostało nagle przerwane na skutek zbrojnego najazdu. Świadczy o tym dobrze zachowany poziom spalenizny, w którym licznie znajdowane są żelazne groty strzał do łuku. Badacze wskazują na możliwy związek odkrywanych śladów z niszczeń z wyprawami ruskiego księcia Jarosława Mądrego na Mazowsze, lub z działaniami wojsk Bolesława Chrobrego prowadzonymi przeciwko Jaćwingom i Prusom.

Stan i wyniki badań

Pierwsza wzmianka o grodzisku pochodzi z 1895 r. Systematyczne badania archeologiczne na tym stanowisku podjęte zostały jednak dopiero w 2006 r. przez Urszulę Stankiewicz z Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. W kolejnych sezonach badawczych w latach 2007-2009 w dużym stopniu rozpoznano system fortyfikacji i zabudowę wewnętrzną. Ustalone zostało, że dostępu do wnętra grodu broniła fosa oraz wał ziemny, który od strony wewnętrznej wzmocniony był konstrukcją drewnianą w typie przekładkowym, miejscami dodatkowo oblicowaną ułożonymi kamieniami. Na ślady kamiennej konstrukcji wzmacniającej podnóże wału natrafiono także od strony zewnętrznej, w podmokłej, północno-wschodniej części stanowiska. Wał posiada obecnie szerokość około 9 m i wysokość 1,5 m. Przyjmuje się, że pierwotnie jego wysokość dochodziła do 4 m. Na majdanie grodziska natrafiono na zwęglone relikty zabudowy mieszkalnej, która rozmieszczona była wzdłuż krawędzi wału i jako budynki wolnostojące. Budowle rozmieszczone wzdłuż wału były zagłębione w ziemię i zaopatrzone w kamienne paleniska. Funkcję reprezentacyjną pełniły, jak można sądzić, budynki wolnostojące, które posiadały większe rozmiary, posadowione zostały na powierzchni ziemi, a ich ściany wykonane zostały w konstrukcji słupowej. Badania dostarczyły dużej liczby zabytków ruchomych, z których największą uwagę zwróciła duża kolekcja 154 żelaznych grotów strzał do łuku - świadectwo walki stoczonej podczas zdobywania grodu, a także 7 srebrnych dirhemów arabskich (całych i we fragmentach) mających świadczyć o handlowej roli tego ośrodka. W 2013 r. otoczenie grodziska stało się także obiektem badań nieinwazyjnych - geomagnetycznych i elektrooporowych, a także wykonano serię jego fotografii lotniczych. Wyniki tych badań pozwolą zlokalizować i określić zasięg osady przygrodowej.

Grodzisko położone jest na gruntach prywatnych.

Oprac. Michał Sekuła, OT NID w Warszawie, 16-11-2015 r.

Bibliografia

  • Andrzejewska A., Stankiewicz U., Wczesnośredniowieczne grodzisko w Trzciance, gm. Janów, pow. Sokółka, „Podlaskie Zeszyty Archeologiczne”, t. 5, 2009, s. 137-152.
  • Stankiewicz U., Sprawozdanie z badań wykopaliskowych wczesnośredniowiecznego grodziska w Trzciance, gm. Janów, pow. Sokółka, woj. podlaskie, „Podlaskie Zeszyty Archeologiczne”, t. 2, 2006, s. 94-100.
  • Stankiewicz U., Militaria z z wczesnośredniowiecznego grodziska w Trzciance, pow. Sokółka, woj. podlaskie, „Podlaskie Zeszyty Archeologiczne”, t. 5, 2009, s. 97-114.
  • Ścibor J. M., Zespół monet arabskich - dirhemów znalezionych w Trzciance, pow. Sokółka, „Podlaskie Zeszyty Archeologiczne”, t. 4, 2008, s. 210-222.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: grodzisko
  • Chronologia: IX – XI w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Trzcianka
  • Lokalizacja: woj. podlaskie, pow. sokólski, gmina Janów
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

Mapa Google

Geoportal

Zobacz także w najbliższej okolicy