Zespół pałacowo - parkowy, Gola
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół pałacowo - parkowy

Gola

photo

W Goli urodził się Gustaw Potworowski (1800-1860) właściciel tutejszego majątku rolnego. Z jego inicjatywy powstało w 1835 r. Kasyno Gostyńskie, stawiające sobie za cel podniesienie poziomu rolnictwa i przemysłu w Wielkopolsce przez propagowanie najnowszych zdobyczy nauki i techniki. Kasyno udzielało pomocy materialnej uzdolnionym uczniom i studentom polskim. Zespół pałacowy w Goli jest jednym z najciekawszych i największych założeń reprezentujących barokową architekturę pałacową na terenie Wielkopolski.

Historia

Pierwsze wzmianki o Goli pochodzą z 1301 r. W 1 połowie XIV wieku należała do komesa Mikołaja, właściciela Gostynia. Do XVI wieku pozostawała w rekach rodziny Golaskich. Następnie była w posiadaniu Zadorskich, Olszewskich i Ulatowskich, od których około połowy XVIII w. posiadłość przeszła w ręce Radolińskich herbu Leszczyc. W latach 80. XVIII w. Jan Radoliński podkomorzy wschowski, rozpoczął budowę nowej okazałej barokowej rezydencji ukończonej dopiero przez następnych właścicieli na początku XIX w. W 1801 Ignacy Radoliński, sprzedał posiadłość w Goli staroście kościańskiemu Andrzejowi Potworowskiemu herbu Dębno. Potworowski dokończył prace budowlane przy nowo wznoszonej rezydencji do 1827, nadając jej pewne cechy stylowe klasycystyczne. Dobudowano wówczas okazały sześciokolumnowy portyk, zdemontowany w czasie przebudowy na przełomie XIX/XX w. Wejście główne zwieńczono wówczas neobarokowym szczytem z herbem Dębno Potworowskich oraz dostawiono przybudówkę od wschodu . W posiadaniu Potworowskich posiadłość pozostawała do 1939 r. Ostatnim przed 1939 r. właścicielem posiadłości był Edward Potworowski.

Opis

Zespół pałacowo-parkowy w Goli położony jest w północnej części wsi, po wschodniej stronie drogi do Łęki Wielkiej. Pałac zlokalizowany jest na północno-wschodnim skraju krajobrazowego założenia parkowego, nad brzegiem stawu, do którego skierowany jest elewacją frontową. Wzniesiony na rzucie prostokąta jest budynkiem murowanym, otynkowanym, o zwartej, podpiwniczonej, dwukondygnacyjnej bryle zwieńczonej wysokim czterospadowym dachem pokrytym dachówką. Elewacje, zdobione boniowaniem, zaakcentowane zostały przy narożach szerokimi pilastrami, przeprute prostokątnymi otworami okiennymi o regularnym osiowym układzie, ujętymi w architektoniczne obramienia. Najciekawiej prezentuje się elewacja frontowa pałacu o pięcioosiowej środkowej części ozdobionej pilastrami wielkiego porządku o kompozytowych kapitelach, zwieńczonej uproszczonym barokowym szczytem, w którym umieszczono herb Dębna Potworowskich. Nad oknami piętra znajdują się dekoracyjne prostokątne płyciny ozdobione motywem girlandy z kwiatów i owoców. Naroża ozdobione lizenami. Układ i kompozycja przestrzenna wnętrz, dziś znacznie przekształcona, prezentowała charakterystyczny dla tego okresu typ rozplanowania z obszernym westybulem na osi frontowego traktu mieszczącym dwu- lub trójbiegowe schody prowadzące na piętro. W częściach bocznych znajdował się ciąg amfiladowo połączonych pomieszczeń w dwutraktowym układzie. Układ wnętrza dwutraktowy, na osi przyziemia znajduje się westybul z dwubiegową klatką schodową, od północy znajduje się salon zajmujący całą szerokość budynku. W części pomieszczeń zachowały się sufity ze sztukateriami i stare posadzki. Na uwagę zasługuje znakomita kolekcja poroży. Pałac otoczony parkiem krajobrazowym o pow. ok. 5 ha, założonym na pocz. XIX w., przekształconym w końcu XIX w. na bazie dawnego lasu mieszanego. W północnej części parku znajduje się duży staw zasilany rowem, nad którym malowniczo położony jest pałac. W południowo zachodniej części parku zachowane pozostałości bramy wjazdowej.

Park dostępny dla zwiedzających, w pałacu mieści się hotel i ośrodek konferencyjny.

Oprac. Beata Marzęta, OT NID w Poznaniu, 19.11.2015 r.

Bibliografia:

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. V: Województwo poznańskie, z. 4, Powiat gostyński, Warszawa 1961, s. 10
  • Libicki M., Libicki P., Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań 2003, s.108.
  • Skuratowicz J. /red./ Majątki Wielkopolskie, t. 1 Powiat Gostyński, Szreniawa 1994, s. 72-74

Informacje ogólne

  • Rodzaj: pałac
  • Chronologia: 4. ćw. XVIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Gola 62
  • Lokalizacja: woj. wielkopolskie, pow. gostyński, gmina Gostyń - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy