Kościół par. pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, Giełczyn
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny

Giełczyn

photo

Kościół należy do grupy drewnianych, barokowych świątyń powstałych około poł. XVIII w. na pograniczu Mazowsza i Podlasia. Cechą charakterystyczną tych świątyń jest prostopadłościenny korpus nawowy z ryzalitem frontalnym i prezbiterium nakrytymi wspólnym dachem zwieńczonym sygnaturką. Świątynie te są zapewne dziełem jednego warsztatu ciesielskiego. Wartości historyczne obiektu związane są z wybitnymi postaciami - kolatorami kościoła: Opackimi, Rembielińskimi, Potockimi czy hr. Ludwikiem de Fleury. Kościół odwiedzała podczas letnich pobytów późniejsza noblistka Maria Skłodowska-Curie.

Historia

Kościół ufundowany w 1777 r. przez Chryzantego Opackiego, właściciela Giełczyna i okolic, kasztelana wiskiego. Pierwotnie pełnił funkcję kaplicy należącej do parafii św. Jana Chrzciciela w Wiźnie, po 1797 r. - do parafii w Trzciannym. Na przełomie XVIII i XIX w. Giełczyn stał się własnością Rajmunda Rembielińskiego, wybitnego ziemianina i działacza gospodarczego i politycznego, kolejnego dobrodzieja kościoła. Następnymi kolatorami świątyni byli Potoccy oraz hrabia Ludwik de Fleury, ziemianin, archeolog, współtowarzysz wypraw naukowych Zygmunta Glogera. Parafię w Giełczynie erygowano przed rokiem 1849 (zapewne w 1846 r.). W 1876 r. kościół przeszedł gruntowny remont, podczas którego ustawiono nową sygnaturkę i ołtarz główny. W 1895 r. obok kościoła wybudowano dzwonnicę. Podczas kolejnego remontu w 1897 r. do korpusu kościoła dobudowano dwie zakrystie, przebudowano też sygnaturkę i wymieniono pokrycie dachu. Podczas I wojny światowej kościół został znacznie zniszczony i obrabowany z dzwonów, które wywieziono do Rosji. Odbudowany w okresie międzywojennym, podczas II wojny zniszczony w 1939 r., a zimą 1944-45 częściowo rozebrany na budowę okopów. Zniszczeniu uległa również dzwonnica. Po wojnie odbudowany dzięki zaangażowaniu proboszcza Leona Piotrowskiego. Ponowny remont generalny przeprowadzono w latach 1972-1975 z inicjatywy ks. Zygmunta Gniedziejko. Budynek został oszalowany wewnątrz i zewnątrz, pomalowany, wewnątrz wymieniono podłogi. Ostatni remont przeprowadzono w latach 2012-1013.

Opis

Usytuowany w pn. części wsi, w centrum cmentarza przykościelnego ujętego kamiennym murem, z prezbiterium skierowanym na północ. Barokowy.

Wzniesiony na rzucie prostokąta z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, prostokątnymi w planie zakrystiami po obu stronach pn. części korpusu i dwukondygnacyjnym ryzalitem od frontu, w przyziemiu którego jest przedsionek. Korpus główny i ryzalit nakryte wspólnym dwuspadowym dachem, prezbiterium trójspadowym, zakrystie - dachami pulpitowymi. Nad częścią frontową kościoła, w kalenicy-sygnaturka ośmioboczna, z arkadowymi prześwitami zwieńczonymi gzymsem spiętym trójkątnymi szczycikami, nakryta ostrosłupowym hełmem. Drewniany, konstrukcji zrębowej, na kamiennej podmurówce. Elewacje oszalowane pionowo z listwowaniem, w partii ryzalitu gzyms kordonowy osłonięty daszkiem okapowym. Pod okapem elewacje obiega profilowany gzyms koronujący. Szczyt pokryty szalunkiem ułożonym w jodełkę. Wnętrze jednoprzestrzenne, w części prezbiterium zamknięte trójbocznie, przykryte stropem płaskim. Ściany oszalowane, strop obity imitacją kasetonów, podłoga drewniana. Od pd. w ryzalicie kruchta, nad którą umieszczony chór muzyczny otwarty do nawy, ujęty balustradą. Zakrystie skomunikowane z nawą. Otwory okienne prostokątne, dwuskrzydłowe, wielokwaterowe, ujęte profilowaną listwą. Drzwi wejściowe klepkowe, ozdobnie opracowane; nad nimi półkoliste okienko doświetlające chór. Wyposażenie współczesne.

Obiekt dostępny dla zwiedzających z zewnątrz i podczas nabożeństw.

Oprac. Joanna Kotyńska-Stetkiewicz, OT NID w Białymstoku, 22-11-2015 r.

Bibliografia

  • Giedz M., Giełczyn. Kościół parafialny pw. Marii Panny. Studium historyczno-architektoniczne, Białystok 1981, mps PPKZ w Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w Białymstoku.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria Nowa, t. 9: Województwo łomżyńskie, z. 1: Łomża i okolice, Warszawa 1982, s. 9.
  • Kułak A., Świątynie i sanktuaria, [w:] Gaweł A., Ryżewski G. (red.), Z Biegiem Biebrzy. Przewodnik historyczno-etnograficzny, Białystok-Suchowola 2012.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1777 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Giełczyn
  • Lokalizacja: woj. podlaskie, pow. moniecki, gmina Trzcianne
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy