Kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, Gardno
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa

Gardno

photo

Wzniesiony prawdopodobnie jeszcze w połowie XIII w., należy do najstarszych na Pomorzu Zachodnim kościołów wiejskich. Charakterystyczna dla regionu budowla z ciosów granitowych, o stosunkowo złożonym rzucie z jednonawowym korpusem nawowym i dość wydłużonym prezbiterium z półkolistą apsydą o archaicznych, romańskich cechach. Zachowane starannie wykonane granitowe portale - główny wczesnogotycki o ostrołukowym zamknięciu i dwa boczne, późnoromańskie, zamknięte łukiem pełnym.

Historia

Wieś Gardno weszła w skład dóbr klasztoru cystersów w Kołbaczu jeszcze przed połową XIII w. W 1242 r. uzyskał on potwierdzenie praw do wsi. Wkrótce potem wzniesiono zachowany do dziś kościół, będący już wówczas siedziba parafii. O jego wczesnej dacie powstania świadczą archaiczne cechy architektury - romańska półokrągła apsyda i półkoliste zamknięcia dwóch portali bocznych. W średniowieczu Gardno było ośrodkiem kultu maryjnego - świadczy o tym zachowana w Muzeum Narodowym w Szczecinie drewniana wczesnogotycka figura Madonny, prawdopodobnie z 1. poł. XIV w. Około 1535 r. kościół przejęty został przez ewangelików. Wraz z kasatą klasztoru cystersów, wieś weszła w skład domeny kołbackiej, do której dzierżawców należało prawo patronatu nad kościołem. W 1893 r. przeprowadzono restaurację kościoła - w bocznych ścianach nawy wykonano nowe otwory okienne o ceglanych obramieniach oraz zbudowano nowe ceglane szczyty. W 1945 r. lub wkrótce potem kościół uległ zniszczeniu - pozostały mury obwodowe, zniszczeniu uległ dach i strop. W latach 1978-1979 został odbudowany, stając się siedzibą parafii rzymskokatolickiej. W 2011 r. przeprowadzono gruntowny remont świątyni.

Opis

Kościół położony na wzniesieniu w centrum wsi. Orientowany, o formach przejściowych pomiędzy romanizmem a wczesnym gotykiem. Jednonawowy, bezwieżowy, z krótkim korpusem nawowym i węższym od nawy dość wydłużonym prezbiterium zamkniętym półkolistą apsydą. Nawa i prezbiterium nakryte osobnymi, niezbyt wysokimi dachami dwuspadowymi, apsyda niskim dachem w kształcie połowy stożka, oba szczyty korpusu nawowego i wschodni szczyt prezbiterium - zwieńczone sterczynami. Ściany kościoła zbudowane z kostki granitowej, spojonej zaprawą wapienną z okrzeskami kamiennymi i gruzem ceglanym, układanej w regularnych warstwach - 22 w nawie, 17 w prezbiterium, szczyt zachodni - z niemal nie obrobionego kamienia polnego, wschodnie szczyty korpusu nawowego i prezbiterium oraz obramienia okien - z cegły fabrycznej. Dachy pokryte dachówką ceramiczną - korpus nawowy i prezbiterium zakładkową, apsyda karpiówką.

Elewacje z wydzielonym cokołem. Na osi bezokiennej, zwieńczonej gładkim szczytem elewacji zachodniej usytuowany jest granitowy portal główny - wczesnogotycki o trójuskokowych ościeżach, zamknięty łagodnym łukiem ostrym. Dwa portale boczne rozmieszczono od południa - pośrodku elewacji korpusu nawowego oraz w elewacji prezbiterium, tuż przy narożniku korpusu. Granitowe, późnoromańskie, jednouskokowe, zamknięte są łukiem pełnym. W apsydzie przetrwały trzy okna późnoromańskie o silnie rozglifionych, tynkowanych ościeżach, zamknięte półkoliście. W bocznych elewacjach rozmieszczone są Neoromańskie okna z końca XIX w. - półkoliście zamknięte, w ceglanych, górą ogzymsowanych obramieniach - skupione zostały po trzy w każdej z elewacji nawy oraz po dwa w ścianach prezbiterium i w szczycie wsch. Wnętrza nawy i prezbiterium rozdzielone półkolistym łukiem tęczowym, nakryte belkowym stropem. Apsyda sklepiona konchowo. Przy ścianie zachodniej drewniana empora muzyczna. Wyposażenia zabytkowego brak.

Obiekt dostępny po uprzednim uzgodnieniem z ks. proboszczem.

Oprac. Maciej Słomiński, OT NID w Szczecinie, 23-11-2015 r.

Bibliografia

  • Lemcke H., Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Pommern, H. VI, Kreis Greifenhagen, Stettin 1902, s. 189-191.
  • Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków architektury Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012, s. 57.
  • Świechowski Z., Architektura granitowa Pomorza zachodniego w XIII w., Poznań 1950, s. 10-13, 34, 46, 56.
  • Karta zabytku architektury i budownictwa, opr. E. Soroka, 1990 r., mps w WUOZ Szczecin.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: poł. XIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Żelisławska 16, Gardno
  • Lokalizacja: woj. zachodniopomorskie, pow. gryfiński, gmina Gryfino - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy