kaplica Matki Bożej Kalwaryjskiej, Kalwaria Zebrzydowska
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

kaplica Matki Bożej Kalwaryjskiej

Kalwaria Zebrzydowska

photo

Kaplica stanowi świadectwo kultu obrazu Matki Boskiej z Dzieciątkiem w typie Eleusy, który jako wizerunek „płaczący” w 1641 r. przekazał Bernardynom Stanisław z Brzezia Paszkowski. Syn Jana Zebrzydowskiego – Michał rozpoczął budowę przylegającej do kościoła konwentualnego kaplicy, dając tym samym wyraz estymy względem wizerunku Marii, który zachwycał nie tyle swoim walorem artystycznym, co przede wszystkim swoją nadprzyrodzoną pomocą, po którą zaczęły pielgrzymować coraz liczniejsze tłumy czcicieli Matki Boskiej.

Historia

W 1641 r. Paszkowski ofiaruje Bernardynom obraz Marii, który w cudowny sposób miał ronić łzy. Początkowo wizerunek zamontowano w małym ołtarzyku w zakrystii. W 1658 r. bp Mikołaj Oborski pozwolił umieścić obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w przestrzeni kościoła. Około 1667 r. zostaje wzniesiona przy prezbiterium kościoła konwentualnego kaplica na cudowny wizerunek Matki Boskiej. Nieznany architekt wzniósł kaplicę, wzorując się na rozwiązaniach zaczerpniętych w włoskiego baroku. Z czasem kaplica stała się miejscem pochówku Zebrzydowskich i Czartoryskich.

Wizyta w kaplicy kończy obchód dróżek kalwaryjskich, chociaż nie wyznacza żadnej stacji dróżkowej. Z zakończeniem obchodu dróżek w kaplicy Matki Bożej Kalwaryjskiej wiąże się również forma niematerialnego dziedzictwa, którym jest żegnanie się z Matką Boską i Kalwarią, czego wyrazem są takie pieśni, jak np. „Matko przed Twoim obrazem”, „Już Cię żegnam Kalwaryjo, Miasto Święte, wybrane”.

Opis

Kaplica przylega do prezbiterium kościoła konwentualnego od strony pd. Reprezentuje przykład kaplicy barokowej. Obiekt został wzniesiony na planie wydłużonego ośmioboku, przechodzącego we wnętrzu w elipsę. Nieznany warsztat wybudował kaplicę w całości z ciosów kamienia. W elewacjach zewn. dwukondygnacyjna: na cokole oparte są toskańskie pilastry narożne, dźwigające prawidłowe i wyłamujące się ponad nimi belkowanie, nad którym ustawiono pilastry drugiej kondygnacji, dźwigające belkowanie i kopułę. Pola między pilastrami dolnej kondygnacji wypełniają ślepe nisze, zakończone półkoliście, a w drugiej kondygnacji okna, doprowadzające światła do wnętrza. Elewacje wew. podzielono za pomocą ośmiu par ustawionych na wysokich impostach korynckich kolumn, stojących na tle odpowiadających im lizen i podtrzymujących wyłamujące się ponad nimi prawidłowe belkowanie. Ponad gzymsem przerzucono półkoliste archiwolty, które łączą sąsiadujące ze sobą pary kolumn. Pola między parami kolumn wypełniają ślepe, półkoliste arkady. Nad ślepymi arkadami wznoszą się trójkątne przyczółki. Kaplicę nakrywa eliptyczna kopuła z latarnią, dekorowana stiukiem. Do kaplicy prowadzą dwa wejścia: jedno komunikuje z chórem kościoła konwentualnego, a drugie z dziedzińcem krużganków. Wyposażenie stanowi wsadzony w przestrzeń między dwiema parami kolumn barokowy ołtarz z czarnego marmuru dębnickiego z zamontowanym w głównym polu Cudownym Wizerunkiem Matki Boskiej, otoczonym wieńcem chmur z alabastru.

Zabytek dostępny. 

Oprac. Mirosław Płonka, OT NID w Krakowie, 15-09-2017 r.

Bibliografia

  • Chadam A. OFM, Zarys dziejów Kalwarii Zebrzydowskiej. Kalwaria Zebrzydowska 1984.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Powiat Wadowicki, oprac. J. Szablowski. T. 1, z.14, Warszawa 1953.
  • Łepkowski J., Kalwarya Zebrzydowska i jej okolice. Kraków 1850.
  • Mitkowska A., Czynnik tradycji miejsca w kreowaniu krajobrazów kalwaryjskich (szkic problematyki) [w:] Geografia i sacrum, red. B. Domański, S. Skiba. Kraków 2005, s. 329-335.
  • Mitkowska A., Kalwarie europejskie jako pielgrzymkowe ogrody pamięci. „Czasopismo techniczne”, z. 7, 2012.
  • Mitkowska A., Kompozycja przestrzenna Kalwarii Zebrzydowskiej. „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. XX, z. 2, 1975.
  • Murawiec W., Kalwaria Zebrzydowska. Informator-przewodnik po zabytkach architektury sakralnej. Nr 1, wyd. III, Kalwaria Zebrzydowska 1987.
  • Szablowski J., Architektura Kalwarji Zebrzydowskiej (1600-1702). „Rocznik Krakowski”, red. J. Muczkowski, t. XXIV, 1933.
  • Wyczawski H. OFM, Dzieje Kalwarii Zebrzydowskiej. Kraków 1947.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. W. Bałus, D. Popp. Warszawa 2016, s. 507-509.
  • Zinkow J., Wokół Kalwarii Zebrzydowskiej i Lanckorony. Przewodnik monograficzny. Kalwaria Zebrzydowska 2000.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kaplica
  • Chronologia: 1658 - 1667
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Bernardyńska 46, Kalwaria Zebrzydowska
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Kalwaria Zebrzydowska - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy