Domy Tkaczy zwane Siedmiu Braci, ob. dwa budynki biurowe, Międzylesie
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Domy Tkaczy zwane Siedmiu Braci, ob. dwa budynki biurowe

Międzylesie

photo

Domy tkaczy w Międzylesiu to obok podobnych domów w Chełmsku Śląskim obiekty unikatowe na Śląsku mające znaczące wartości kulturowe i naukowe. To świadectwa lokalnego życia gospodarczego w XVIII w. i przykłady skromnej zabudowy małych, śląskich miast.

Historia

Miasto Międzylesie i ośrodek administracyjny tzw. państewka międzyleskiego, wzmiankowane po raz pierwszy w 1294 r. W XIV w. w Międzylesiu czynne ławy mięsne, chlebowe i rybne. Rozwinięte rzemiosło cechowe, handel i m.in. przemysł bławatny. Wyroby z lnu produkowane chałupniczo, m.in. przez kmieci uprawiających len, wyrabiających przędzę i sprzedających ją międzyleskiemu cechowi tkaczy (działającemu od 1600 r.), izbie skarbowej w Kłodzku i dominium. W 1618 r. kupno surowca od kmieci zamienione przez właścicieli dóbr na czynsz, w związku z czym przędza i płótno już wyłącznie w posiadaniu ich wytwórców. Handel wyrobami ze lnu prowadzony już w XVI i XVII w., ale wówczas jeszcze mało znaczący. Zmiana sytuacji w 2 poł. XVIII w., po zajęciu Śląska przez Prusy. W 1742 r. wydane ordunki dotyczące warunków produkcji wyrobów bławatnych i handlu nimi pod kontrolą państwa. W związku z tym w miejscowościach pd. części Ziemi Kłodzkiej, w tym w Międzylesiu intensywnie rozwijana w 2 poł. XVIII w. działalność kupców bławatnych mających swe własne domy handlowe. W Międzylesiu najmożniejsza kupiecka rodzina Ludwigów, współpracująca najpierw z domami handlowymi Wiednia, Pragi i Wrocławia, a później Tyrolu, Szwajcarii, Holandii, Hiszpanii i Portugalii. Prowadzony też handel z Ameryką. Kupcy bławatni również pośrednio wytwórcami wyrobów bławatnych ze względu na posiadanie wykorzystywanych w cyklu produkcyjnym bielników, foluszy, zakładów apretury i manufaktur. Przez kupców prowadzona współpraca z nakładcami rozdysponowującymi przędzę tkaczom, głównie ludności wiejskiej w okolicach Międzylesia, a także w mieście. Miejscowi tkacze czynni we własnych domach, a dla sprowadzanych, bardziej wykwalifikowanych tkaczy budowane nowe domy, jak np. zespół domów podcieniowych Siedmiu Braci w Międzylesiu przy ul. Kralickiej, obecnie Jana III Sobieskiego. Ten rozkwit przemysłu bławatnego i handlu wyrobami bławatnymi zahamowany na pocz. XIX w. ze względu na wprowadzenie przez Napoleona blokady kontynentalnej (1806) oraz ze względu na upowszechnienie się produktów z bawełny. Obecnie na Ziemi Kłodzkiej i na Śląsku zachowane świadectwa intensywnego rozwoju w XVIII w. nowożytnego przemysłu włókienniczego. To domy handlowe rodzin kupieckich, prywatne sukiennice oraz zespoły domów tkaczy. Jeden z nich zwany Siedmiu Braci wzniesiony w Międzylesiu w 2 poł. XVIII w. zapewne dla osiedlonych tkaczy. Złożony z budynków podcieniowych, z podcieniami uznawanymi za miejsce handlu domowego. Budynki te wzniesione wg koncepcji przestrzenno-formalnej stosowanej już na pocz. XVIII w., czego przykładem zespół domów tkaczy w Chełmsku Śląskim zwany Dwunastu apostołów (1707). Domy w Międzylesiu reprezentatywne dla nowożytnego budownictwa małych śląskich miast, drewnianego lub drewniano-murowanego, sytuującego się na pograniczu budownictwa miejskiego i wiejskiego. Domy tkackie zarówno w Międzylesiu jak i w Chełmsku Śląskim zbudowane w układzie szeregowym jako zwarty zespół, poza funkcjonalnymi centrami obu miast. Domy w Międzylesiu co najmniej do 1945 r. zachowane wszystkie, w 1969 — tylko cztery, a od 1972 r. — dwa. Oba wyremontowane przed 2006 r.

Opis

Obecnie zachowane dwa domy tkaczy, przy ul. Jana III Sobieskiego 2 i 4, drewniano-murowane. Oba jednokondygnacjowe z murowanym, tynkowanym przyziemiem, na poziomie którego początkowo jednoprzestrzenne izby dla pomieszczenia warsztatu tkackiego. Wnętrza w partii strychu mieszkalne. Później izby parteru wtórnie dzielone. Budynki nakryte dwuspadowymi dachami wysuniętym nad podcieniami, z widocznymi fragmentami konstrukcji więźby dachowej i z odeskowaniem od strony strychu. Więźby dachowe nad podcieniami oparte na słupach z mieczami lub bez mieczy. Zachowane kamienne, listwowe obramienia otworów w przyziemiu. Szczyty obu budynków szalowane deskami.

Zabytek dostępny przez cały rok.

oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 30-10-2015 r.

Bibliografia

  • Hainke A., Die Grafschaft Glatz, Breslau 1941.
  • Mittelwalde und die Südecke der Grafschaft Glatz, Die Grafschaft Glatz, Jg. 4, 1909.
  • Neugebauer, Die Lauterbacher Landschaft, Die Grafschaft Glatz Jg.17, 1922, H. 1.
  • Patzak B., Mittelwalde im Kreise Habelschwerdt, Guda Obend 1931.
  • Tschitschke A., Die Leinwandindustrie in der Grafschaft Glatz während der Regierung Friedrichs des Grossen, Guda Obend 1912.
  • Tschitschke M., Die Ortsgeschichte des Schönfelder Sprengels, Die Grafschaft Glatz, Jg. 17, 1922, H. 1/2.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek mieszkalny
  • Chronologia: 2. poł. XVIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Sobieskiego 2, 4, Międzylesie
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gmina Międzylesie - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy