Cerkiew prawosławna filialna pw. św. Szymona Słupnika, Dołhobyczów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Cerkiew prawosławna filialna pw. św. Szymona Słupnika

Dołhobyczów

photo

Cerkiew prawosławna pw. św. Szymona Słupnika wzniesiona w 1904 r. wg proj. arch. Władimira Pokrowskiego, prezentuje typ cerkwi dwukopułowej w rzadkim na terenie zaboru rosyjskiego stylu neobizantyjskim.

Historia

Wieś Dołhobyczów po raz pierwszy wzmiankowana w 1430 roku. W 1474 r. istniała tu prawosławna cerkiew parafialna, następnie zamieniona na greckokatolicką (1596), a po kasacie unii (1875) ponownie na prawosławną. Obecnie istniejąca, murowana cerkiew została wzniesiona w l. 1903-1904 na nowym miejscu, po spaleniu się poprzedniej drewnianej. Zbudowana wg proj. arch. eparchialnego Władimira Pokrowskiego, pod nadzorem inżyniera-architekta pow. hrubieszowskiego Józefa Kryckiego, w rzadkiej na terenie zaboru rosyjskiego wersji neobizantyjskiej (wg tego samego proj. wzniesiono nieistniejącą cerkiew w Tomaszowie Mazowieckim oraz, przebudowaną na kościół, cerkiew w Rygałówce. Po II wojnie światowej i wysiedleniach Ukraińców, cerkiew została opuszczona i przeszła na własność Skarbu Państwa, okresowo użytkowana jako magazyn. Od l. 50. Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny podejmował próby odzyskania świątyni i restytucji parafii, co ostatecznie nastąpiło w l. 80. Od l. 90. prowadzono prace remontowe i zabezpieczające przed dalszą dewastacją, kompleksowy remont został przeprowadzony w l. 2007-2010. Obecnie jest to cerkiew filialna parafii pw. Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny w Hrubieszowie.

Opis

Cerkiew położona w pd. części wsi, po zach. stronie drogi do Oszczowa, na niewielkim wzniesieniu, na terenie rozległego cmentarza otoczonego metalowo-murowanym ogrodzeniem.

Cerkiew neobizantyjska. Zbudowana na planie krzyża greckiego, dwukopułowa. Od frontu (pn.) prostokątny przedsionkiem, nad którym wieża-dzwonnica, od pd.  sanktuarium zamknięte półkolistą apsydą. Na skrzyżowaniu ramion krzyża kopuła nakryta baniastym hełmem, osadzona na wysokim, ośmiobocznym tamburze przeprutym wysmukłymi, zamkniętymi półkoliście, oknami. Nad dzwonnicą mniejsza kopuła z przeźroczami dzwonowymi w tamburze, nawiązująca formą do kopuły centralnej. Cerkiew murowana z cegły i otynkowana. Ramiona krzyża sklepione kolebkowo, otwarte na część centralną szerokimi arkadami, nakryte dachami o linii sklepień kolebkowych, pozostałe części pod dachami półkopulastymi i trójpołaciowymi. Dachy i kopuły pokryte blachą, kopuły zwieńczone krzyżami prawosławnymi. Elewacje na wysokim cokole wyodrębnionym gzymsem kordonowym, pokryte poziomym boniowanem i zwieńczone belkowaniem wyłamującym się półkoliście na ścianach szczytowych ramion krzyża, które przeprute piramidalnie uformowanymi triforiami podzielonymi kolumienkami. W elewacji frontowej nieznaczny ryzalit wieżowy, z półkolistym portalem w głębokim rozglifieniu, powyżej okno biforialne i półkolisty przyczółek z krzyżem w tympanonie; w naroża wtopione kolumienki. Otwory okienne zamknięte półkoliście, ujęte dekoracyjnymi obramieniami, w tamburze flankowane pilastrami wspierającymi rozbudowane archiwolty. Na wszystkich elewacjach powtórzony motyw gzymsów kostkowych, fryzów zygzakowych, zamkniętych schodkowo płycin i kolumienek o kostkowych głowicach; detal architektoniczny podkreślony jaśniejszym odcieniem ugru. Wnętrze pokryte wielobarwną polichromią z wizerunkami Matki Boskiej Orantki, proroków i ewangelistów w bogatej oprawie ornamentalnej, z cytatami z biblii w podłuczach arkad. Jednorzędowy ikonostas zrekonstruowany na podstawie zachowanej dokumentacji fotograficznej.

Zabytek dostępny z zewnątrz. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

opr. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 15-05-2018 r.

Bibliografia

  • Cynalewska-Kuczma P., Architektura cerkiewna Królestwa Polskiego narzędziem integracji z Imperium Rosyjskim, Poznań 2004, s. 100, 134.

  • Grajko J., Świadczą o naszej tu obecności, „Przegląd Prawosławny” 2010, nr 7.

  • Klimuk N. By przywrócić dawny blask, „Przegląd Prawosławny” 2008, nr 7.

  • Niedźwiedź E., Niedźwiedź J., Nowakowska U., Dzieje miejscowości gminy Dołhobyczów powiat hrubieszowski, Dołhobyczów-Zamość 2006, s. 35-36.

  • Wysocki J., Ukraińcy na Lubelszczyźnie w latach 1944-1989, Lublin 2011, passim.

  • Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, t. 48 Województwo zamojskie, Warszawa 1991, s. 12.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cerkiew
  • Chronologia: 1903 - 1904
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Dołhobyczów
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. hrubieszowski, gmina Dołhobyczów
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy