Założenie zamkowo-parkowe, Dębno
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Założenie zamkowo-parkowe

Dębno

photo

Zamek/dwór obronny zachowany w stanie niemal niezmienionym do czasów obecnych, z bogatym wyposażeniem architektonicznym i kamieniarskim z XV i XVI w. stanowi najlepiej zachowany w Małopolsce i jeden z czołowych w skali krajowej przykładów późnośredniowiecznej siedziby rycerskiej, wiążącej funkcje reprezentacyjne, mieszkalne i obronne.

Historia

Zamek wybudowano w latach 1470-80 z inicjatywy Jakuba Dębińskiego herbu Odrowąż, kasztelana krakowskiego, który w 1488 przekazał go bratankowi Jakubowi ze Szczekocin. W 1583 Dębno będące dotychczas własnością Dębińskich przechodzi na własność Franciszka Wesseliniego starosty lanckorońskiego a w 1608 synowcy F.Wesseliniego, Stefan i Paweł przekazują dobra Dębińskie Janowi Franksthymowi młodszemu. Wskazówkami świadczącymi o historii zamku są inwentarz wykonany w 1682 oraz inskrypcje znalezione na ścianach. Nieistniejący już napis na wyprawie elewacji południowej „A.D. 1586-SIM-ON” świadczący o przebudowie wykonanej pod kierunkiem Jana de Simon oraz data „1722” i litery „A.T.K.K.” będące monogramem Anny Tarło na portalu głównym w murze kurtynowym wskazujące na prace budowlane w tym okresie. W XVII w. przedłużono ku zachodowi budynek północny a w roku 1777 wg. tradycji na polecenie Macieja Lanckorońskiego zburzono wschodnią poligonalną część zamku (prawdopodobnie kaplicę). Po Lanckorońskich właścicielami dóbr dębińskich byli kolejno Rogowscy, Rudniccy, Spławscy i od 1835 Jastrzębscy, którzy zgodnie z ówczesną modą dokonują adaptacji obiektu w duchu romantyzmu. W ramach prac wzniesiony zostaje krenelaż nad kurtyną wejściową a całość budowli nakryta zostaje spłaszczonymi dachami. W końcu XIX w. prowadzone były prace z udziałem Grona konserwatorów Galicji Zachodniej (m.in. architekci Sławomir Odrzywolski i Zygmunt Hendel), które przyniosły uczytelnienie późnogotyckich wątków i detali. W 1898 w zamku wybucha pożar w którym zniszczone zostają głównie wnętrza budynku. W czasie pierwszej wojny światowej w zamku funkcjonuje szpital polowy. Powoduje to dalszą dewastację zamkowych wnętrz oraz ich wyposażenia. Po wybuchu wojny w roku 1939 już 8 września wieś opanowują Niemcy. Zamek opuszczony przez ostatniego właściciela Stanisława Jastrzębskiego staje się siedzibą władz okupacyjnych. Po zakończeniu wojny zamek zostaje przejęty na rzecz skarbu państwa. Kolejne restauracje (1946-1957, architekt Stefan Świszczowski; 1967-1977) zakończyły się adaptacją dla Muzeum Wnętrz Zamkowych.

Opis.

Zamek w Dębnie brzeskim zlokalizowany jest na wzniesieniu otoczonym fosą i oddalonym o około 500 m od szosy z Brzeska do Tarnowa. Jest budowlą czworoboczną z prostokątnym dziedzińcem. Brama prowadząca na dziedziniec znajduje się w skrzydle północnym. Cały zamek piętrowy częściowo podpiwniczony, skrzydła zamku jednotraktowe łączące się z sobą narożnikami. Zamek wybudowany jest z cegły, elewacje ozdobione wzorami rombowymi ułożonymi z zendrówek. Elewacja północno-zachodnia wytynkowana. Każde ze skrzydeł zamku przykryte jest dachem czterospadowym, którego pokrycie wymieniono w 1969 na dachówkę korytkową.

Właścicielem zamku jest skarb państwa - Muzeum Okręgowe w Tarnowie. Godziny otwarcia: wtorek-piątek 9-15, sobota, niedziela 10-15.

Oprac. Grzegorz Młynarczyk, OT NID w Krakowie, 08.09.2014 r.

Bibliografia

  • Bocheński Z., Dwór obronny w Dębnie, publ. 1926.
  • Bocheński Z, Świszczowski S., Zamek w Dębnie, Pamiętnik Związku Historyków Sztuki i Kultury 1948; s.17-54.
  • Czyżewski K., Walczak M., Uwagi o późnogotyckim detalu architektonicznym w Dębnie koło Wojnicza, Zeszyty Wojnickie 2002, nr 1, s. 9-13.
  • Laskowski A., Znaki Kamieniarskie na zamku w Dębnie, Teki Krakowskie, T.10 (1999), s. 65-72.
  • Luchter-Krupińska L., Dawne Widoki Zamku w Dębnie. Cz. 1, Malarstwo, rysunek, grafika, Tarnów, Muzeum Okręgowe,1990.
  • Dębno: przewodnik, Wyd.2, Tarnów, Muzeum Okręgowe, 2006.
  • Kalendarium wsi Dębno, Tarnów, Muzeum Okręgowe, 1987.
  • Zamek w Dębnie [informator], 1992.
  • Zamek w Dębnie w dawnej fotografii, Rocznik Tarnowski, 1994.
  • Świszczowski S., Odkrycia w zameczku w Dębnie, Ochrona Zabytków, 1950, nr 2/3, ws. 164-165.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: zamek
  • Chronologia: 2. poł. XV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Dębno 189
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. brzeski, gmina Dębno
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy