Poznaj lokalne zabytki


Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

cmentarz żydowski - Zabytek.pl

cmentarz żydowski


cmentarz żydowski k. XIX w. Brzozów

Adres
Brzozów, Cegłowskiego

Lokalizacja
woj. podkarpackie, pow. brzozowski, gm. Brzozów - miasto

Początki osadnictwa żydowskiego w Brzozowie sięgają pierwszej połowy XVII wieku, jednakże jeszcze w tym samym stuleciu, w 1676 r.

zostało zabronione decyzją biskupa przemyskiego.

Zakaz nie był zapewne surowo przestrzegany, gdyż sto lat później źródła poświadczają obecność 11 żydowskich arendarzy w Brzozowie, którzy należeli do kahału rymanowskiego.

Stałe osadnictwo żydowskie pojawiło się w mieście pod koniec XVIII w., po reformach cesarza Józefa I. Początkowo Żydzi mieszkali w dwóch domach i formalnie podlegali kahałowi w Rymanowie. W 1799 r. w Brzozowie mieszkało już 102 Żydów, a w ciągu kolejnych 25 lat ich liczba się podwoiła.

W połowie XIX w. prężnie rozwijająca się społeczność tworzyła samodzielną gminę z synagogą oraz miejscem pochówku. W 1846 r. do gminy brzozowskiej należało 1021 Żydów z Brzozowa i okolicznych wsi. Druga połowa XIX w. przyniosła znaczący rozwój społeczności żydowskiej Brzozowa. W związku z rozwojem przemysłowym regionu, po odkryciu w okolicy złóż ropy, wzrosła liczebność miasta. W 1870 r. w Brzozowie mieszkało 877, a w 1900 r. 1145 Żydów, co stanowiło 26% ogółu mieszkańców.

W tym czasie gmina żydowska w Brzozowie dysponowała już drugim cmentarzem. Dokładna data jego powstania nie jest znana. Z Księgi Pamięci Brzozowa dowiadujemy się, że założono go bliżej miasta. Dochodziło się do niego ścieżką za parkiem, koło cegielni. Obecnie znajduje się przy ul. Cegłowskiego.

Cmentarz pełnił funkcje grzebalne do II wojny światowej. Po likwidacji getta brzozowskiego Niemcy w listopadzie 1942 r. rozstrzelali na cmentarzu 18 Żydów złapanych w kryjówkach w okolicznych wsiach. Prawdopodobnie w tym czasie zabrano część kamiennych nagrobków. Po 1945 r. znikały kolejne macewy, a teren cmentarza służył jako śmietnik.

W latach 90. XX w. z inicjatywy Drejzy i Natana Weissów oraz przy finansowej pomocy Zygfryda Kellermana, Romana Laufera i Leona Reicha cmentarz został uprzątnięty i otoczony ogrodzeniem, z umieszczonymi od strony ulicy menorami na metalowej siatce oraz Gwiazdą Dawida na bramie. Przy drodze postawiono tablicę informacyjną. Nie jest do końca pewne, czy ogrodzenie jest faktycznie zgodne z historycznymi granicami działki cmentarnej, ponieważ cmentarz nie został uwzględniony na żadnej archiwalnej mapie.

Na powierzchni nekropolii zachowało się kilkanaście fragmentów macew. Dwie uszkodzone macewy znajdują się prawdopodobnie w miejscu pierwotnym, pozostałe są przemieszczone. Jedną macewę w całości udało się wydobyć spod ziemi, upamiętnia ona Rachel Trachman.

Współcześnie ogrodzona działka cmentarna ma 0,36 ha, stanowi własność Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej. Cmentarz jest regularnie porządkowany – koszona jest trawa i usuwane są samosiejki.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN