Cmentarz wojskowy i wojenny, Wadowice
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Cmentarz wojskowy i wojenny

Wadowice

photo

Cmentarz jest obiektem o znacznych wartościach historycznych dla miejscowej społeczności. Świadczy także o ważnych wydarzeniach o zasięgu ponadregionalnym. Spoczywają na nim żołnierze miejscowego garnizonu wojskowego z okresu zaboru austriackiego, jeńcy wojenni z wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920, bohaterowie z czasu II wojny światowej i żołnierze Armii Czerwonej polegli w regionie wadowickim w styczniu 1945 r. Ze względu na swój układ przestrzenny i zadrzewienie cmentarz posiada także duże wartości krajobrazowe.

Historia

Cmentarz założony został w 1849 r. z przeznaczeniem na pochówki zmarłych żołnierzy ze stacjonującego w Wadowicach austriackiego pułku piechoty, Infanterie Regiment N 54. Bezpośrednią przyczyną powstania cmentarza były masowe zgony żołnierzy w czasie wielkiej epidemii tyfusu i cholery jaka miała miejsce w mieście w końcu 1. poł. XIX w. Pierwszym wojskowym tutaj pochowanym był Józef Soheda z Łasiny. W czasie I wojny światowej w latach 1914-1918 na cmentarzu spoczęło 1206 żołnierzy walczących w armii austriackiej na terenie Galicji. W okresie od 1918-1921 pogrzebano tutaj zmarłych w miejscowym szpitalu żołnierzy Wojska Polskiego, a także 2160 jeńców z Armii Czerwonej wziętych do niewoli w czasie wojny polsko-bolszewickiej z lat 1919-1920 i zmarłych w czasie epidemii chorób zakaźnych w obozie internowania w Wadowicach. Spoczywają tu także żołnierze polscy polegli we wrześniu 1939 r. i partyzanci z okresu II wojny światowej. Na cmentarzu pochowano 44 żołnierzy Armii Czerwonej poległych w walkach w okolicach Wadowic i 1355 żołnierzy ekshumowanych, poległych na terenie gmin Wadowice, Kalwaria Zebrzydowska i Budzów w styczniu 1945 r. Cmentarz został gruntownie uporządkowany w 1967 r. Obecnie cmentarz jest nieczynny. Renowacji wymagają pomniki, nagrobki, krzyże, zieleń i kamienne utwardzenie ścieżek cmentarnych.

Opis

Cmentarz zajmuje powierzchnię 0,62 ha. Założony został na planie czworoboku zwężającego się ku północy. Rozplanowany jest regularnie z szeroką, poprzeczną aleją dzieląca założenie na część południową i północną. W części południowej znajdują się groby żołnierzy polskich poległych we wrześniu 1939 r. i polskich partyzantów którzy zginęli w czasie II wojny światowej. Dominuje tutaj symboliczny grób i pomnik ppor. Tadeusza Sadowskiego ps. „Tomo” (1922-1944), pochodzącego ze wsi Babica k. Wadowic, partyzanta poległego w walce z hitlerowcami na terenie Jugosławii. W części północnej znajdują się mogiły żołnierzy Armii Czerwonej z nagrobkami w formie betonowych obelisków z czerwonymi gwiazdami. W grobach indywidualnych i zbiorowych pochowano 1399 żołnierzy (tylko 63 mogiły są imienne). Najstarszy neoklasycystyczny nagrobek na cmentarzu z 1915 r. zachował się na mogile Tomasza Wójcika. Kilkanaście nagrobków pochodzi z okresu międzywojennego. Na mogiłach znajduje się 80 żelaznych krzyży łacińskich i 10 prawosławnych. Na cmentarzu dominują dwa pomniki: poświęcony pamięci żołnierzy polskich i radzieckich poległych w latach 1939-1945 (proj. J. Ogiegły) i okazały, betonowy poświęcony pamięci żołnierzy Armii Radzieckiej poległych w styczniu 1945 r. w walkach o wyzwolenie Ziemi Wadowickiej. Ten ostatni pomnik od 1969 r. do lat 90. XX w. stał na wadowickim rynku (ob. Plac Jana Pawła II). Na terenie cmentarza rosną stare lipy, kasztanowce i dęby.

Cmentarz dostępny.

oprac. Tadeusz Śledzikowski, OT NID w Krakowie, 03-06-2015 r.

Bibliografia

  • Cmentarz wojskowy w Wadowicach, oprac. Zespół Inwentaryzacyjny Zabytków Towarzystwa Miłośników Ziemi Wadowickiej, Wadowice 1984, maszyn. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie.
  • Śledzikowski T., Zabytkowe cmentarze i mogiły w Polsce. Województwo- bielsko-bialskie, Warszawa 1995, s. 129-130.
  • Wadowickie ślady historii, red. Z. Jurczak, cmentarz parafialny w Wadowicach oprac. R. Tatka, Wadowice 1987, s. 56-57.
  • Zinkow J., Wadowice i okolice, Wadowice 2001, s. 135-136.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cmentarz
  • Chronologia: 1849 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Wadowice
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Wadowice - miasto
  • Właściciel praw do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy