Wieża wyciągowa szybu ,,Prezydent’’, Chorzów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Wieża wyciągowa szybu ,,Prezydent’’

Chorzów

photo

Wieża wyciągowa szybu ,,Prezydent’’ posiada wysokie wartości historyczne oraz naukowe w skali regionu, stanowi jedną z nielicznych, oraz ostatnią zachowaną wieżę wyciągową wykonaną w konstrukcji żelbetowej na terenie Górnego Śląska. Dodatkowo obiekt stanowi integralną część jednej z najstarszych kopalni na terenie województwa śląskiego oraz istotny element krajobrazu świadczący o przemysłowej tradycji i historii miasta Chorzów.

Historia

Zwana początkowo ,,Prinz Karl von Hessen’’, kopalnia ,,Król’’ powstała z inicjatywy pruskich władz fiskalnych w 1791 r., co czyni ją jedną z najstarszych na terenie Górnego Śląska. Pierwszy szyb ,,Schuckamnn’’ o głębokości 11 m., uruchomiono w 1791 r., tak jak i kolejny ,,Prinzessin’’ czerpał złoża z płytkich warstw dostępnych pod ziemią. Pierwsze rozwiązania usprawniające wydobycie węgla wprowadzono już w 1797 r. w postaci obsługującej pompy odwadniające maszyny parowej. Kolejna modernizacja miała miejsce w 1814 roku, zainstalowano wówczas pierwszą wyciągową maszynę parową w obrębie szybu ,,Einsiedel’’. W kolejnych latach rozwiązanie to zastosowana w szybach ,,Lyda’’, ,,Hedwig’’, ,,Blücher’’ oraz ,,Scharnhorst’’ o głębokości 40 m. stanowiących podstawę produkcji zakładu.  Na początku lat 20. XIX w. w kopalni zrezygnowano z podziemnego transportu konnego, w 1821 r. urzędnik górniczy Buchbach wprowadził pionowe szybiki hamulcowe które przyśpieszyły transport węgla. XX w. przyniósł natomiast elektryfikację zakładu, w 1908 roku uruchomiono pierwszą maszynę wyciągową o napędzie elektrycznym w szybie ,,Bahn II’’. Mimo usprawnień pod koniec lat 20. wydobycie w części zakładu przestało być rentowne, w związku z czym podjęto działania inwestycyjne w obrębie najbogatszego w surowiec Pola Wschodniego. Główną inwestycję realizowaną w latach 1929-1933 stanowiła budowa nowoczesnego szybu ,,Jacek III’’ o głębokości 234 m., cały kompleks zmienił nazwę 17 lutego 1937 r. ,,Prezydent Mościcki’’ w wyniku podziału kopalni, na zakład obejmujący szyb ,,Jacek III’’ o wspomnianej nazwie oraz zakład ,,Barbara-Wyzwolenie”, po II wojnie światowej obiekt zmienił nazwę na KWK ,,Prezydent’’.  W 1972 roku kopalnię ,,Prezydent’’ połączono z mieszczącą się w Świętochłowicach kopalnią ,,Polska” pod wspólną nazwą  KWK ,,Polska”, w 1993 roku w zakładzie zakończono wydobycie, a trzy lata później rozebrano towarzyszący szybowi ,,Prezydent’’  budynek maszynowni oraz sortowni.

Opis

Wieża wyciągowa szybu ,,Prezydent’’ położona jest w centrum Chorzowa przy ulicy Kościuszki, w obrębie byłego pola wschodniego kopalni ,,Król’’. Obiekt o cechach funkcjonalizmu powstała w oparciu o projekt architekta, inżyniera Ryszarda Heilemana z Katowic. Jest to jednozastrzałowa, ramowana konstrukcja wykonana z żelbetu z jedną parą kół. Pomost kół linowych znajduje się na wysokości ok. 42 m., są one ustawione w układzie naprzeciwko siebie, a ich rozstaw wynosi ponad 2 m. Jest on wsparty przy pomocy trzonu prowadniczego wieży i nóg zastrzałowych które wzmocniono przy podstawie poprzez wprowadzenie stóp fundamentowych oddalonych od osi wieży o 21 m. Słupy trzony prowadniczego łączone są przy pomocy żelbetowych rygli na kilkunastu poziomach począwszy od wysokości 4,45 kończąc na wysokości ok. 40 m. Wysokość wieży wynosi ok. 46 m., a rozstaw nóg zastrzałów ok. 15 m. W obrębie trzonu prowadniczego znajduje się metalowa klatka schodowa umożliwiająca ruch turystyczny.

Zabytek ogólnie dostępny, codziennie od 8:00 do 21:00. Szyb ,,Prezydent’’ znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki województwa Śląskiego.

Oprac. Agata Mucha, OT NID w Katowicach, 13.10.2014 r.

Bibliografia

  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa, Wieża wyciągowa szybu prezydent, oprac. E. Szady, Katowice 1990, Archiwum Urzędu Ochrony Zabytków w Katowicach.
  • Frużyński A., Kopalnie Węgla Kamiennego w Polsce, Łódź 2012, s. 158-160.
  • Jaros J., Historia górnictwa węglowego w Zagłębiu Górnośląskim w latach 1914-1945, Katowice 1969.
  • Jaros J., Historia kopalni Król w Chorzowie, Katowice 1962.
  • Kurek R., Dwa wieki chorzowskiego przemysłu. Zarys monograficzny: część 1, Chorzów 2007.
  • Kurek R., Dwa wieki chorzowskiego przemysłu. Zarys monograficzny: część 2, Chorzów 2009.
  • Wybraniec P., Zabytki architektury przemysłowej w województwie Katowickim, Katowice 1989, s. 9-10.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kopalnia
  • Chronologia: 1929-1955
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kościuszki , Chorzów
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. Chorzów, gmina Chorzów
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy