Zespół klasztorny klarysek, Chęciny
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół klasztorny klarysek

Chęciny

photo

Zespół klasztorny klarysek (franciszkanek), a obecnie bernardynek stanowi przykład lokalnej, narastającej w czasie, architektury wykształconej w XVII wieku. Niezwykle cenny jest, prawie niezmieniony, barokowy wystrój wnętrza kościoła, utrzymany w jednym stylu i tonie, w niewielkim stopniu uzupełniony w XVIII wieku.

Historia

Zespól klasztorny klarysek (obecnie bernardynek) powstał samorzutnie z natchnienia kilku bogobojnych tercjanek żyjących w 1. połowie XVII wieku, funkcjonujących początkowo przy klasztorze męskim. Sytuacja zmieniła się, gdy przed 1634 rokiem otrzymały od zamożnego mieszczanina Sebastiana Fodygi dom murowany w mieście a w 1643 roku fundacja klasztoru została zatwierdzona przez prymasa M. Łubieńskiego. W roku następnym nastąpiło uroczyste wprowadzenie sióstr i poświęcenie klasztoru. Użytkowany był już zapewne wówczas stojący nieopodal kościół szpitalny, przekazany oficjalnie klasztorowi przez miasto w 1673 roku. Wtedy też, po zniszczeniach potopem szwedzkim, z inicjatywy Stefana Bidzińskiego starosty chęcińskiego, ufundowana została zasadnicza budowa klasztoru - który wchłonął dawną kamienicę i połączony został z dawnym kościołem szpitalnym oraz powiększony o zakupiony sad. Kościół ten (pierwotnie zbudowany w 1569 roku i zachowany wewnątrz w zachodniej części budowli w postaci niewielkiego prezbiterium i kwadratowej w rzucie nawy) został wówczas rozbudowany,  zasadniczo przebudowany i konsekrowany w 1685 roku pw. św. Marii Magdaleny. Do 1673 roku powstał też drugi, zasadniczy budynek klasztorny, mieszczący cele zakonne; w starszym budynku ulokowano pomieszczenia ogólne i pomocnicze. W XVIII wieku rozpoczęło się ubożenie klasztoru, miały miejsce dwa pożary, a w XIX wieku nastąpił jego upadek - zakończony opuszczeniem obiektu przez ostatnie zakonnice w 1902 roku Popadające w ruinę budynki klasztorne dopiero objęło w latach 30. XX wieku zgromadzenie sióstr bernardynek. W czasie II wojny światowej część klasztoru zajęła żandarmeria niemiecka, a po wojnie zakonnice zostały zmuszone do opuszczenia swoich budynków, gdzie zainstalowano internat i lokatorów (częściowo przekształcając piętro).  Odzyskiwanie klasztoru trwało aż do lat 90. XX wieku i obecnie całość  zabudowań zajęta jest przez zakon ss. bernardynek. W ostatnich latach klasztor rozbudowano o część wschodnią i wraz ze stosunkowo niewiele przekształconym kościołem gruntownie odnowiono, w tym dachy, elewacje i mury ogrodzeniowe.

Opis

Zespół położony jest w południowo-zachodniej części miasteczka; składa się kościoła, budynku klasztornego i wygrodzonego terenu. Główne zabudowania ustawione są wzdłuż ulicy Małogoskiej. W narożniku obszernej klasztornej posesji znajduje się, ustawiony kalenicowo kościół (pw. św. Marii Magdaleny). Zwrócony jest ślepą fasadą ku zachodowi, dostępny jest od ulicy przez kruchtę oraz od ogrodu klasztornego. Kościół w zewnętrznym obrysie zbudowano na planie prostokąta, z dostawionymi od strony południowej i północnej kruchtami oraz dzwonnicą od strony południowej, u południowo-wschodniego narożnika. Rozbudowano go pod koniec XVII wieku o część zachodnią z chórem muzycznym, zasklepiono nawę i prezbiterium; otwory drzwiowe wewnętrzne opatrzono w kamienne obramienia z piaskowca. Powstała obecna dwupiętrowa budowla, nakryta dachem dwuspadowym, dwuczęściowym z sygnaturką. Budynek jest murowany z kamienia łamanego i częściowo z cegły, posiada sklepienia kolebkowe i kolebkowo-krzyżowe z nałożoną dekoracją stiukową; więźba jest storczykowa. Zachowany w dużej mierze barokowy wystrój świątyni pochodzi z 2 połowy XVII wieku. Do budynku kościoła dostawiony jest klasztor - od strony wschodniej, wzdłuż ulicy. Stanowią go dwa historyczne, piętrowe prostokątne budynki: część środkowa jest dwu i półtaktowa, część zachodnia to dawna przebudowana kamienica (zapewne pierwszy dom klasztorny) oraz, od wschodu, nowy obiekt mieszczący obecnie wejście. W części zachodniej znajduje się korytarz, klatka schodowa, sionki, kuchnia i refektarz; z refektarza jest wejście do zakrystii w korpusie kościoła. Ta część jest podpiwniczona i oszkarpowana. W piwnicach i w części przyziemia występują sklepienia kolebkowe, powyżej stropy belkowe; całość nakryta jest dachem dwuspadowym. Budynki wykonano z kamienia i cegły, ściany są tynkowane (z widocznym lokalnie detalem architektonicznym z piaskowca). Nie zachował się nowicjat stojący od strony południowej, jako skrzydło boczne, zburzony w latach 60. XX wieku. Zabudowania klasztorne, niedawno wyremontowane i odnowione wraz z budynkiem kościoła, znajdują się teraz w dobrym stanie. Cennym elementem wyposażenia klasztoru są dwie XV-wieczne figury Madonny z Dzieciątkiem.

Zabytek częściowo dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Dariusz Kalina, 20.12.2014 r.

Bibliografia

  • Karty ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa, „Klasztor ss. Bernardynek (d. ss. Klarysek)” i „Kościół ss. Bernardynek (d. ss. Klarysek) pw. św. Józefa”, oprac. S. Parafianowicz 1983, mps, archiwum Wojewódzkiego urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach i Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. III: Województwo kieleckie, z. 4: Powiat kielecki, oprac. zbiorowe, Warszawa 1959.
  • Barbasiewicz M, Kubiak J., Chęciny Studium historyczno-urbanistyczne, Warszawa 1981, archiwum WKZ w Kielcach.
  • Hałambiec M. J., Franciszkański klasztor w Chęcinach (Historia od fundacji -1368, poprzez zabór -1817, do odzyskania 1991), Chęciny 2003.
  • Kalina D., Dzieje Chęcin, Chęciny 2007.
  • Rawita-Witanowski M., Dawny powiat chęciński. Z ilustracjami prof. Jana Olszewskiego, oprac. D. Kalina, Kielce 2001, s. 61.
  • Kalina D., Dawny kościół i klasztor zakonu św. Klary w Chęcinach, [w:] Chęciny na starej fotografii. Szkice z dziejów miasta, Kielce 2008, s. 27-42.
  • Palewicz M., Kościoły i kaplice Chęcin, „Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i Kultury Katolickiej w Polsce”, R. 57, Kraków 1982, s. 225-226.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: klasztor
  • Chronologia: 1644 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Małogoska 11, Chęciny
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. kielecki, gmina Chęciny - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy