Grodzisko, Brzeziny
Narodowy Instytut Dziedzictwa en
photo

Grodzisko stanowi pozostałość późnośredniowiecznego gródka rycerskiego, z którym łączone są do dziś widoczny kopiec i fosa. Jest jednym z nielicznych tego typu obiektów zachowanych na Lubelszczyźnie i stanowi cenne źródło do poznania rezydencji obronnych typu gródki stożkowate.

Usytuowanie i opis

Według podziału administracyjnego gródek leży w granicach wsi Brzeziny, ale w starszych publikacjach umiejscawiany był w Trójni Starej. Wynikało to zapewne z jego bliskiego sąsiedztwa (niespełna kilometra) od zabudowań wsi Trójnia Stara i stosunkowo dużej odległości od zabudowy Brzezin. Obiekt, o nazwie lokalnej "Tatarska Górka", usytuowany jest na terenie szerokiej doliny Wieprza, około 50 m na północny-wschód od krawędzi wysoczyzny. Gródek tworzy formę wyspy, powstałej poprzez odcięcie przekopem krańca cypla wierzchowinowego przez meandrujący Wieprz. Nie jest wykluczone, że oddzielenie kopca od cypla mogło nastąpić intencjonalnie, w wyniku celowej działalności człowieka, aby stworzyc miejsce obronne. Może na to wskazywać przebiegjacy koło gródka kanał odwadniający o wymownej nazwie „Przerwa”. Wymiary nasypu kopca (obliczone na podstawie publikowanego planu) wynoszą 45 X 60 m, a jego wysokość od podstawy osiąga 7 m. Zachowały się słabo widoczne wały i ledwo czytelne od strony wschodniej zagłębienie wskazujące na istnienie fosy. Na majdanie widoczne są ślady wielu rabunkowych wkopów. Obecnie teren gródka jest nieużytkiem porośniętym trawą i w niewielkim stopniu drzewami oraz krzewami.

Historia

Gródek w Brzezinach powstał około połowy XIV wieku, na miejscu osadnictwa wczesnośredniowiecznego. Już pod koniec XV wieku zniszczony pożarem w wyniku działań militarnych, został opuszczony i zapomniany. Gródek w Brzezinach położony jest na terenie starego osadnictwa średniowiecznego, w bliskim sąsiedztwie Leszkowic, wzmiankowanych w 1317 r., oraz Luszawy wzmiankowanej w 1444 r. W związku z tym związany był zapewne z własnością ziemską, w skład której wchodziły najbliżej położone Leszkowice. W 1317 r. wsie: Leszkowice, Luszawa, Serock należały do klucza dóbr braci Dzierżka i Ostasza z Bejsc herbu Lewart - protoplastów rodziny Firlejów. Brak jest informacji źródłowych na temat gródka. W starszej literaturze obiekt znany jest jako grodzisko wczesnośredniowieczne lub bliżej nieokreślony obiekt z okresu średniowiecza. Do literatury wprowadził go Leszek Gajewski w 1951 r.

Stan i wyniki badań

Badania archeologiczne na stanowisku przeprowadzili w 1997 r. Agnieszka i Rafał Niedźwiadkowie oraz Andrzej Rozwałka. W czasie prac wykopaliskowych założono 3 wykopy badawcze o łącznej powierzchni około 1 ara i wykonano 8 odwiertów przecinających gródek na osiach NE-SW i SE-NW. Plan sytuacyjno-wysokościowy stanowiska wykonany został w 1968 r. (autor nieznany)Badania powierzchniowe w ramach AZP przeprowadzili Rafał Niedźwiadek i Andrzej Rozwałka w 1997 r. W wyniku badań stwierdzono, że umocnienia posiadały ziemną konstrukcję, wzmocnioną jedynie u zewnętrznego podnórza wału drewnianymi belkami ułożonymi na zrąb. Nie jest wykluczone, że na koronie wału przebiegała konstrukcja o charakterze płotu, zapewne w formie plecionki. W przywałowej części majdanu odkryto relikty budynku, ciągnącego się pasem o szerokości 2 m na osi N-S, który autorzy opisali jako: „konstrukcję drewnianą, wzmocnioną gliną“. Był on zbudowany bezpośrednio na humusie pierwotnym. Jego długość nie jest znana, bowiem został zarówno od strony północnej, jak i południowej przerwany współczesnymi wkopami rabunkowymi. Zaobserwowano ślady intensywnego pożaru zarówno w obrębie majdanu jak i u podstawy nasypu. Zebrany został w trakcie badań liczny materiał ruchomy: fragmenty naczyń glinianych, żelazne gwoździe kute, groty do bełtów i ostrogi

Grodzisko jest ogólnie dostępne dla zwiedzających.

Oprac. Ewa Prusicka-Kołcon, OT NID Lublin, 10.09.2014 r.

 

Bibliografia

  • Gajewski L., Trójnia, gm. Firlej, „Z Otchłani Wieków“, 1951, Nr 20, z. 3-4, s. 67.
  • Gurba J., Grodziska Lubelszczyzny, Lublin 1976, s. 34.
  • Gurba J., Starożytne i wczesnośedniowieczne osadnictwo Lubelszczyzny (przeobrazenia środowiska geograficznego), „Rocznik Muzeum Wsi Lubelskiej“ 1978, t. 1, s. 26
  • Nosek S., Materiały do badań nad historią starożytną i wczesnośredniowieczną międzyrzecza Wisły i Bugu, „Annales UMCS, vol. VI, sec. F, 1951, s. 354.
  • Marciniak-Kajzer A., Średniowieczny dwór rycerski w Polsce. Wizerunek archeologiczny, Łódź 2011, s. 328-329.
  • Niedźwiadkowie A. i R., Rozwałka A., Wyniki badań gródka stożkowatego w Brzezinach-Trójni, „Archeologia Polski Środkowowschodniej” 1998, t. III, s. 227-233.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: grodzisko
  • Chronologia: 2 poł. XIV-XV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Brzeziny
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. lubartowski, gmina Lubartów
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy