Kościół par. pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Brodnica
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej

Brodnica

photo

Jeden z najwybitniejszych gotyckich kościołów ziemi chełmińskiej;  szczyt wschodni prezbiterium wyróżniający się wysokim poziomem artystycznym, z ażurowo-kurtynową dekoracją. We wnętrzu, z zachowanym gotyckim detalem architektonicznym wykonanym ze sztucznego kamienia, cegły i drewna (konsole, baldachimy, głowice służek). Szczególnie cenną ozdobą są drewnie,  gotyckie figury apostołów.

Historia

Kościół pw. św. Katarzyny był wznoszony etapami, z fundacji  zakonu krzyżackiego albo plebana Mikołaja Wolwelina  z Sandomierza. Prawdopodobnie w 1310 roku rozpoczęto budowę prezbiterium,  w latach 1340-1370 wzniesiono  halowy korpus; w 2. połowie XIV wieku przesklepiono całe wnętrze i powstała część zachodnia kościoła z jedną z dwóch zaplanowanych wież (w jej przyziemiu usytuowano  kaplicę pw. Św. Krzyża z wystającą od południa 3-bocznie zakończoną apsydą). W 1660 roku nastąpiła druga konsekracja kościoła św. Katarzyny (nie jest znana data pierwszej),  dokonała jej biskup Adam Kos. W latach 1907-1908 oraz w 1927 roku wykonano renowację szczytu prezbiterium. W latach 1994-1997 przeprowadzono remont świątyni polegający na malowaniu wnętrza, remoncie wieży oraz konserwacji dwunastu drewnianych gotyckich rzeźb apostołów.

Opis 

Kościół parafialny położony jest na terenie zespołu staromiejskiego, na północny-wschód od Dużego Rynku, przy ulicy Farnej. Teren przykościelny otoczony jest od południa i wschodu ceglanym murem. Korpus gotyckiej, orientowanej świątyni został wzniesiony na planie czteroprzęsłowego prostokąta z przyległym od wschodu trójprzęsłowym, prostokątnym  prezbiterium, do którego od strony północnej przylega kwadratowa zakrystia (podobna istniała przy ścianie południowej), od zachodu prostokątna wieża, kruchta wejściowa i Kaplica Chrystusa Króla. W jednorodnej, halowej bryle, dominuje masywna wieża zwieńczona ośmioboczną iglicą. Korpus nawowy i prezbiterium kryte są osobnymi, dwuspadowymi dachami. Kościół wzniesiony został z cegły w wątku wendyjskim i polskim z użyciem cegły zendrówki, układanej w romby oraz litery „W” i „V”. Ostrołukowe otwory okienne są obustronnie rozglifione. Nawa główna, prezbiterium, kaplica Chrystusa Króla i przedsionek przykryte są sklepieniem gwiaździstym, sześcioramiennym, zaś zakrystia, nawy boczne i kaplica św. Krzyża sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Elewacje boczne z ostrołukowymi oknami, między którymi znajdują się skarpy, przy elewacjach północnej i południowej korpusu obecne są niskie kruchty, zaś w części zachodniej elewacji południowej trójboczna absyda kaplicy. Elewacja zachodnia jest niesymetryczna, na osi z portalem wejściowym zamkniętym trójlistnie; w części południowej elewacji wieża, w dolnej partii z niskim ostrołukowym wejściem do kaplicy św. Krzyża. Wieża zwieńczona jest krenelażem i ośmioboczną iglicą. W części północnej elewacji, w górnej partii dwa schodkowe szczyty, powyżej których widoczny trójkątny szczyt korpusu zdobiony lizenami, sterczynami i ostrołukowymi blendami. Elewacja wschodnia jest jednoosiowa, z wysokim, zamurowanym, ostrołukowym otworem okiennym, zwieńczona schodkowym szczytem ze sterczynami i  z ażurowym wypełnieniem (kolistymi przeźroczami z wimpergami). Wnętrze z niskimi 8-bocznymi filarami wspierającymi profilowane arkady międzynawowe. W nawie głównej i prezbiterium widoczne są sklepienia gwiaździste  z rzeźbionymi zwornikami wykonanymi ze sztucznego kamienia z 2. połowy XIV wieku, zdobione różnorodnymi przedstawieniami figuralnymi i zoomorficznymi. Ściany korpusu oraz sklepienia pokrywa gotycka polichromia z ornamentem roślinnym, fragmentami scen figuralnych, oraz banderoli z minuskułowymi napisami. Wyposażenie kościoła stanowi: zespół gotyckich drewnianych rzeźb przedstawiających 12 apostołów umieszczonych przy filarach nawy głównej, na kamiennych konsolach z 4. ćwierci XIV wieku, barokowy ołtarz główny z połowy XVII wieku z obrazem Koronacji NMP;  ołtarze boczne z XVII i XVIII wieku, późnobarokowa ambona z 2. ćwierci XVIII wieku, granitowa, sześcioboczna chrzcielnica pochodząca z XV wieku, gotycko-renesansowe stalle.

Zabytek dostępny dla zwiedzających, kościół otwarty podczas nabożeństw.

Oprac. Marzenna Stocka, OT NID w Toruniu, 22.10.2014 r.

Bibliografia

  • Diecezja toruńska. Historia i teraźniejszość,  t. 3, Dekanat brodnicki, 1998, s. 43-65.
  • Szkice brodnickie, t. 2, red. K. Grążawski, Brodnica 2006, s. 47.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1310 - 2. poł. XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Farna 1, Brodnica
  • Lokalizacja: woj. kujawsko-pomorskie, pow. brodnicki, gmina Brodnica (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy