Zespół kościoła par. pw. św. Trójcy, Bogoria
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół kościoła par. pw. św. Trójcy

Bogoria

photo

Przykład późnobarokowego małopolskiego budownictwa sakralnego, wyróżniający się pierwotnie bardzo bogatą dekoracją stiukową wnętrza (ob. zachowaną szczątkowo). Zespół późnobarokowych i rokokowych ołtarzy, ambona i prospekt organowy z lat 60.-70. XVIII wieku stanowią jeden z ciekawszych zbiorów tego typu w północnej Małopolsce. Równie cennym jest piętrowy nagrobek Krzysztofa i Anny Podłęskich z po 1621 roku (atryb. niezidentyfikowany artysta chęciński).

Historia

Bogoria uzyskała prawa miejskie w latach 1616-1619. W związku z lokacją w 1620 roku kasztelan połaniecki Krzysztof Podłęski ufundował w mieście drewniany kościół filialny pw. św. Trójcy i osadził przy nim kanoników regularnych od pokuty zwanych „markami”. Nadanie to zatwierdził w 1625 roku sufragan krakowski biskup Tomasz Oborski. Po 1626 roku zakonnicy umieścili w świątyni obraz Matki Boskiej Pocieszenia, wykonany na zlecenie ojca Justa Pomorskiego przez Jana Sochnera w Krakowie. Wizerunek ten od 1646 roku zasłynął w okolicy licznymi łaskami. W 1681 roku konsekrowano kościół. W 1685 roku erygowano przy nim parafię. W 1748 roku właściciele Bogorii Michał i Teresa Konarscy, w miejsce dotychczasowej budowli, rozpoczęli budowę murowanej świątyni. W 1750 roku była ona niemalże ukończona. W latach 60.-70. XVIII wieku wystawiono w niej nowe wyposażenie. W 1778 roku świątynię konsekrowano. W początku XIX wieku przeprowadzono jej remont. Po śmierci w 1827 roku księdza Feliksa Łaszczykiewicza - ostatniego proboszcza z zakonu kanoników regularnych, parafię objęli duchowni świeccy. W latach 70. XIX wieku, z funduszy parafian i kolatorów, wykonano przy kościele i w jego otoczeniu szereg prac budowlano-restauratorskich, między innymi w 1872 roku wystawiono murowane ogrodzenie, a w 1878 roku naprawiono wieżową sygnaturkę (roboty blacharskie i ciesielskie wyk. Karol Zwijewski z Sandomierza). W 1893 roku, na skutek uderzenia pioruna, zniszczeniu uległ dach obiektu. Naprawiono go w kolejnych kilku latach. W 1914 roku wnętrze świątyni pokrył polichromią Zdzisław Lenartowicz. W czasie działań wojennych w latach 1944-45 kolejny raz uszkodzeniu uległ kościelny dach. W latach 70. XX wieku przeprowadzono gruntowny remont budowli (usunięto szereg elementów wyposażenia, między innymi późnobarokowe ławki i konfesjonały). W latach 2008-2014 gruntownej konserwacji poddano niemalże całe jej wyposażenie, w tym obraz Matki Boskiej Pocieszenia, koronowany w 2010 roku.

Opis

Zespół usytuowany w południowej części wsi, na wzniesieniu, zajmuje wnętrze owalnego placu, otoczonego murem. Złożony jest z barokowej świątyni, dzwonnicy, dawnego cmentarza przykościelnego i kamiennego ogrodzenia z bramami. Położony w centrum dawnego cmentarza orientowany kościół jest budowlą jednonawową, z trójprzęsłowym korpusem i z niższym i węższym od niego kwadratowym prezbiterium, zakończonym prosto. Od północy do prezbiterium przylega niska, prostokątna zakrystia. Wschodnie przęsło nawy ujmują po bokach, niższe od niej, prostokątna kruchta od północy i kwadratowa kaplica św. Anny od południa. Świątynię wymurowano z cegły i w całości wytynkowano. Nakrywają ją dachy dwuspadowy (nad nawą z wieżową sygnaturką, prezbiterium i kaplicą) i pulpitowy (nad zakrystią i kruchtą). Wśród skromnych elewacji budowli, wyróżnia się dwukondygnacyjna, trójosiowa fasada z wklęsło-wypukłym szczytem o półkolistym zakończeniu, rozczłonkowana pilastrami, wzbogacona niszami z figurami i oknami w uszatych obramieniach. Wnętrza kościoła nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami (w nawie), kolebkowo-krzyżowe (w prezbiterium z dekoracją stiukową, zakrystii i kruchcie). W nawie, głównie na ścianie tęczowej, znajdują się dekoracje stiukowe. Wśród elementów wyposażenie wnętrza obiektu godnymi uwagi są między innymi ambona, chór muzyczny i zespół ołtarzy z lat 60.-70. XVIII wieku (w ołtarzu głównym obraz Matki Boskiej Pocieszenia z 1626 roku, wykonany przez Jana Sochnera) oraz piętrowy nagrobek Podłęskich z lat 20. XVII wieku (wykonał niezidentyfikowany rzeźbiarz chęciński). Eklektyczna dzwonnica, położona przy murze na osi zachodniej fasady kościoła, jest budynkiem piętrowym na planie kwadratu. Wzniesiona została z cegły i w całości tynkowana. Nakrywa ją dach namiotowy. Fasady budynku, ujęte w narożach boniowaniem z belkowaniem, rozczłonkowane są poziomymi gzymsami przełamanymi na osi. Otwory okienne i wejściowe obiektu akcentują kamienne obramienia. Teren owalnego cmentarza przykościelnego (obecnie nieczynny) wyznacza kamienne ogrodzenie z trzema bramami. Na jego obszarze znajduje się kilka nagrobków z XIX wieku.

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Łukasz Piotr Młynarski, OT NID w Kielcach, 02.12.2014 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna. Kościół parafialny p.w. Św. Trójcy w Bogorii, oprac. L. Polanowski, Tarnobrzeg 1997, Archiwum Delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Sandomierzu i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Bruździński A., Kanonicy Regularni od pokuty na ziemiach polskich, Kraków 2003, passim.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, III: Województwo kieleckie, pod red. J. Z. Łozińskiego i B. Wolff, z. 11: Powiat sandomierski, red. J. Z. Łoziński i T. Przypkowski, Warszawa 1962, s. 1-3.
  • Kracik J., Konsekracje kościołów i ołtarzy w diecezji krakowskiej w XVII i XVIII wieku, ,,Nasza Przeszłość” 1984, t. 61, s. 111-147.
  • Krzyżanowski Z., Bogoria-obraz kościoła na podstawie wizytacji z 1646 i 1727 roku, http://www.parafia-bogoria.pl/czytelnia/294-obraz-kosciola-na-podstawie-wizytacji-z-1646-i-1727-roku.html [dostęp 02-12-2014 r.].
  • Myjak J., Sanktuarium Matki Boskiej. Bogoria i okolice, Sandomierz 1997, s. 7-11, 14-24.
  • Rocznik Diecezji Sandomierskiej 1994, oprac. A. Z. Kończak, Sandomierz 1994, s. 417-418.
  • Wiśniewski J., Dekanat sandomierski, Radom 1915, s. 1-10.
  • Wojtasik Z., Zub J., Konserwacja tzw. zabytków ruchomych, [w:] Prace konserwatorskie w woj. świętokrzyskim w latach 2001-2012, red. J. Cedro, Kielce 2014, s. 170.
  • Zub J., Zakon „marków” i Bogoria, „Zeszyty Sandomierskie. Biuletyn Towarzystwa Naukowego Sandomierskie” 2008, nr 26, s. 22-28.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1748-1750 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Staszowska 9, Bogoria
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. staszowski, gmina Bogoria
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy