Cmentarz rzymskokatolicki, Biłgoraj
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Nekropolia sięgająca swymi początkami k. XVIII w. z grupą zachowanych klasycystycznych nagrobków lokalnego warsztatu kamieniarskiego.

Historia

Cmentarz grzebalny rzymskokatolicki założony został w k. XVIII w. poza ówczesnymi granicami miasta (ob. ul. Lubelska). Po 1866 r. obok niego powstał cmentarz prawosławny. Zajmowany przez nie teren zmieniał kształt w wyniku kolejnych faz powiększania. Nie było podziału na kwatery. Przestał być użytkowany w momencie zapełnienia oraz założenia nowego cmentarza, przy ul. Lubelskiej, w latach 1874-1877. Najstarszy zarejestrowany nagrobek pochodził z 1787 r. - nie istnieje. Do dziś zachowały się szczątki pomnika nagrobnego Franciszki Sochackiej z 1807 r. Z przekazów wiadomo, że w XIX w. ogrodzony był drewnianym płotem sztachetowym na kamiennych słupach i podmurowaniu. Istniała tu grabarnia murowana i drewniana kostnica (trupiarnia). Dostępny był od wsch. przez niewielkie mostki i drewnianą bramę. W 2. poł. XIX w. obiekty te były zniszczone i wymagały remontu. W ty czasie wzniesiono murowana bramę w stylu neobarokowym. Teren cmentarza porastały okazałe drzewa (istniały jeszcze w latach 50. XX w.). Mimo zaprzestania pochówków pod kon. XIX w., został formalnie zamknięty dopiero w 1959 r. W 1970 r. zapadła decyzja o likwidacji, nie została jednak zrealizowana. W latach 80. XX w. stan zachowania cmentarza był alarmujący (brak ogrodzenia, brama w ruinie, większość nagrobków rozbitych). Powstał wówczas program zagospodarowania terenu i stworzenia lapidarium sztuki sepulkralnej. Pierwszy etap renowacji przeprowadzono dopiero w 2009 r. (wyremontowano m. in. grabarnię, bramę główną, wzniesiono ossarium i ogrodzenie, wykonano dwie kwatery na grobowce oraz porządkowanie zieleni) kontynuację prac podjęto w 2013 r. Na cmentarzu zachowało się ok. kamiennych 40 nagrobków lub ich fragmentów (pierwotnie rozmieszczonych zupełnie dowolnie) z których stworzono lapidarium.

Opis

Cmentarz został zlokalizowany na niewielkim wzgórku nad doliną Białej Łady, w odległości 50 m na pn. od u. Lubelskiej.

Zajmuje teren o powierzchni 0,8 ha, w kształcie czworoboku o wymiarach 119m/76m. Dostępny niewielką groblą od strony ulicy oraz bramą (odbudowaną z +zachowaniem cech formy neobarokowej). Całość otacza nowe ogrodzenie o metalowych przęseł przy murowanych słupach. W sąsiedztwie bramy znajduje się murowana grabarnia.

W centralnej części zachowane kamienne klasycystyczne nagrobki (ok. 40) tworzą lapidarium. Wśród nich grób rodziny Grabińskich - właścicieli zabytkowej zagrody sitarskiej. W pozostałej części cmentarza znajdują się nowe kwatery pod współczesne grobowce. Całość otacza nowe ogrodzenie o metalowych przęseł przy murowanych słupach. z bramą (odbudowaną z zachowaniem cech formy neobarokowej) oraz grabarnią. Teren porasta trawa oraz samosiewy drzew.

Obiekt dostępny przez cały rok.

Oprac. Anna Sikora-Terlecka, OT NID w Lublinie, 14-10-2014 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna, d. cmentarz parafialny, ob. cmentarz stary, Kawałko Danuta, Biłgoraj 1985, Archiwum WUOZ w Lublinie Delegatura w Zamościu, Archiwum NID w Warszawie.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII: Województwo lubelskie, z. 3: Powiat biłgorajski, oprac. Kwiczala Michalina, Szczepkowska Katarzyna, Brykowski Ryszard, Warszawa 1960, s. 3-4.
  • Kawałko D., Cmentarze województwa zamojskiego, Zamość 1994, s. 22.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cmentarz rzymskokatolicki
  • Chronologia: koniec XVIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Lubelska , Biłgoraj
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. biłgorajski, gmina Biłgoraj (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy