Kaplica prawosławna pw. św. Marii Magdaleny, Białystok
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kaplica prawosławna pw. św. Marii Magdaleny

Białystok

photo

Barokowa kaplica fundacji Jana Klemensa Branickiego powstała podczas XVIII-wiecznej rozbudowy miasta. Kaplica jest jedną z najstarszych i nielicznych rotund w województwie podlaskim. Historia niewielkiej świątyni związana jest z ponad dwustuletnimi dziejami katolików, unitów i prawosławnych mieszkających w Białymstoku.

Historia

W 1758 r. Jan Klemens Branicki ufundował altarii przy kaplicy św. Rocha (1750) dwie włóki ziemi usytuowane na wzgórzu przy drodze do Suraża. W tym samym roku zbudował kaplicę pw. św. Marii Magdaleny, poświęconą przez bpa wileńskiego Ignacego Massalskiego. Murowana kaplica zbudowana została na rzucie koła, z wejściem od północy. Dach z niewielką kopułką został pokryty blachą miedzianą. Wewnątrz w ołtarzu umieszczono obraz św. Marii Magdaleny i rzeźbiony krucyfiks. Na wzgórzu zasadzono drzewa, lipami obsadzono drogę do kościółka. Kaplica Marii Magdaleny i św. Rocha zostały połączone w jedną altarię i obie należały do parafii białostockiej. Budowa kaplicy dała początek katolickiemu cmentarzowi założonemu w 1806 roku. Po wsch. stronie wzgórza urządzono cmentarz unicki. W ramach represji po powstaniu styczniowym, w 1864 r. kaplicę wraz z cmentarzem odebrano katolikom. Wówczas zapewne dobudowano dwa prostokątne aneksy od pn. i pd., a wieżyczkę zwieńczono hełmem cebulastym. Po obu wojnach kościół rzymskokatolicki starał się o odzyskanie kaplicy i cmentarza i w 1958 r. wyrokiem Sądu Powiatowego w Białymstoku własność tę (kaplice i część cmentarza) przyznano parafii św. Rocha. Rewizje od wyroku spowodowały, że sporny obiekt przejęły władze miasta. Od 1991 r. na mocy ustawy cerkiew stała się własnością parafii św. Mikołaja w Białymstoku.

Opis

Kaplica usytuowana w centrum Białegostoku, przy Parku Centralnym, na zadrzewionym wzgórzu otoczonym ulicami: Kalinowskiego, Kijowską, terenem opery. Barokowa z późniejszymi zmianami. Murowana z cegły, tynkowana. Założona na rzucie koła (plan pierwotny) i dwóch przylegających od północy i południa prostokątnych aneksów, z wejściem od północy. Bryłę kaplicy tworzy rotunda nakryta dachem kopulastym, zwieńczona walcowatą latarnią z cebulastym hełmem i dwie prostopadłościenne przybudówki kryte płytkimi dachami: dwuspadowym (północ) i trójspadowym (południe). W kalenicy nad wejściem mała sygnaturka. Elewacje gładkie, zwieńczone profilowanym, wydatnym gzymsem koronującym. Elewacje boczne trójosiowe, z otworami okiennymi zamkniętymi półkoliście na osiach. Latarnia ujęta profilowanymi gzymsami, przepruta analogicznie opracowanymi otworami. Wnętrze jednoprzestrzenne.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Grażyna Rogala, OT NID w Białymstoku, 23.12.2014 r.

Bibliografia

  • Jabłoński K. A., Biały i Czerwony. Kościoły białostockiej parafii farnej, Białystok 2008, s. 73-77.
  • Karta ewidencyjna, Kaplica rzymskokatolicka, ob. prawosławna pw. św. Marii Magdaleny, oprac. J. Tołłoczko, 1993, archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Białymstoku.
  • Sztachelska-Kokoczka A., Oleksicki A., Białystok w czasach Branickich (lata 1708-1795), [w:] Historia Białegostoku, Białystok 2012, s. 152-153.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kaplica
  • Chronologia: 1758 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Sosnowa , Białystok
  • Lokalizacja: woj. podlaskie, pow. Białystok, gmina Białystok
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy