Zespół kościoła par. pw. św. Jana Chrzciciela, Baranów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół kościoła par. pw. św. Jana Chrzciciela

Baranów

photo

Jednolity stylowo, późnobarokowy zespół kościelny z l. 1764-1781, z kościołem par. pw. Jana Chrzciciela, o charakterystycznej „falującej” architekturze fasady i wnętrza, należącym do grupy dzieł wiedeńskiego arch. Józefa Horscha.

Historia

Miasto Baranów zostało lokowane w 1544 r. na gruntach wsi Laskowice (wzmiankowanej w 1334 r.) na mocy przywileju nadanego przez króla Zygmunta Piotrowi Firlejowi, wojewodzie ruskiemu, który ufundował pierwszy, drewniany kościół par. pw. NMP i św. Jana Chrzciciela poświęcony w 1550 roku. Mikołaj Firlej (syn Piotra), wojewoda lubelski założył tu parafię kalwińską, która istniała do 1595 roku. Na miejscu pierwszego kościoła w l. 1764-1781 wzniesiony został obecny, z fundacji proboszcza ks. Tomasza Okuńskiego, wg proj. arch. wiedeńskiego Józefa Horscha (wcześniej przypisywany arch. Józefowi Grinzenbergerowi). Współcześnie z kościołem zbudowano bramę-dzwonnicę i ogrodzenie. W 1915 r. na miejscu poprzedniej plebanii z XVIII w. wzniesiono nową (ob. organistówka).

Kościół zachowany w niezmienionym stanie, kilkakrotnie remontowany, m. in.: w 1873 (wymiana więźby dachowej), 1921 (zmiana pokrycia z dachówki na blachę), 1955-1956 (wymiana tynków zewnętrznych). W ostatnich latach przeprowadzono remont elewacji kościoła, dzwonnicy i ogrodzenia z kapliczkami.

Opis

Zespół kościelny usytuowany po wsch. stronie d. rynku, w jego skład wchodzą: kościół, brama-dzwonnica, murowane ogrodzenie z kapliczkami i d. plebania. Kościół późnobarokowy. Orientowany. Wzniesiony na rzucie składającym się z prostokątnej, trójprzęsłowej nawy o zaokrąglonych narożach oraz tej samej wysokości lecz nieco węższego, dwuprzęsłowego, zamkniętego półkoliście prezbiterium, po bokach którego dwie prostokątne dobudówki - od pn. piętrowa zakrystia, od pd. - parterowy skarbczyk. Kościół murowany z cegły i otynkowany. Nawa i prezbiterium nakryte sklepieniami żaglastymi na gurtach. Ściany nawy podzielone parami pilastrów podtrzymujących belkowanie obiegające całe wnętrze. Pomiędzy pilastrami wnęki ołtarzowe, nad belkowaniem otwory okienne. Chór muzyczny o wybrzuszonym parapecie, wsparty na szerokiej arkadzie. Nad nawą i prezbiterium dachy dwuspadowe (nad prezbiterium zamknięty półkoliście), skarbiec pod dachem dwupołaciowym, zakrystia pod trójpołaciowym, wszystkie pokryte blachą. Fasada światłocieniowa, „falująca” - trójosiowa, podzielona w wielkim porządku wklęsło-wypukłymi, zdwojonymi pilastrami i półkolumienkami toskańskimi, zwieńczona rozbudowanym, wyłamującym się belkowaniem. W przyziemiu fasady trzy portale zakończone gzymsami, a w górnej kondygnacji wysokie, zamknięte półkoliście okno pośrodku i nisze po bokach. Szczyt osadzony na balustradowej attyce dekorowanej, charakterystycznym dla Horscha, motywem spiętych owali. Pośrodku szczytu prostokątna płycina ujęta korynckimi półkolumienkami, zwieńczona przerwanym frontonem i czworoboczną wieżyczką; po bokach spływy wolutowe. Elewacje boczne nawy i prezbiterium podzielone parami pilastrów, zwieńczone profilowanym, wyłamującym się gzymsem. Szczyt wsch. nawy o falistym wykroju, zwieńczony trzema wieżyczkami. Elewacje skarbczyka podzielone pojedynczymi pilastrami, zakrystii - bez podziałów architektonicznych, zakończone profilowanym gzymsem. Wystrój i wyposażenie z czasu budowy kościoła (m.in. 7 barokowych ołtarzy, ambona i chrzcielnica).

Brama-dzwonnica, późnobarokowa, włączona w ogrodzenie. Trójosiowa, składająca się z kwadratowej, dwukondygnacyjnej części środkowej z bramą w przyziemiu i dzwonnicą na piętrze oraz niskich partii bocznych (schody i składzik). Murowana z cegły i otynkowana. Elewacje główne analogiczne, z artykulacją w postaci pilastrów (boniowanych na parterze) i gzymsów. Pośrodku brama zamknięta łukiem odcinkowym, w częściach bocznych elewacji frontowej płytkie wnęki imitujące otwory wejściowe, nad którymi „leżące”, owalne okienka. Górna kondygnacja przepruta z czterech stron arkadowymi otworami dzwonowymi, zwieńczona uproszczonym belkowaniem, z gzymsem wyłamującym się nad ślepymi okulusami (od wsch. z inskrypcją fundacyjną), nakryta czteropołaciową kopułą pozorną zwieńczoną pseudolatarnią z krzyżem. Nad częściami parterowymi daszki pulpitowe, ze szczytami ozdobionymi spływami wolutowymi. Dachy pokryte blachą. Ogrodzenie wzniesione z cegły, otynkowane, w formie pełnego muru nakrytego daszkiem pulpitowym pod dachówką, z bramkami i czterema wtopionymi w mur kapliczkami nakrytymi daszkami dwuspadowymi, z płytkimi wnękami od strony cmentarza kościelnego. Plebania zbudowana na rzucie wydłużonego prostokąta, parterowa o dwutraktowym układzie wnętrza. Murowana z cegły i otynkowana, nakryta dachem dwuspadowym pod blachą. Elewacje dłuższe zwieńczone profilowanym gzymsem, z drewnianym gankiem od frontu i werandą od ogrodu.

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 26-10-2017 r.

Bibliografia

  • Kowalczyk J., Architektura sakralna między Wisłą a Bugiem w okresie późnego baroku, [w:] Kłoczowski J. et al., Dzieje Lubelszczyzny, t. VI. Między Wschodem a Zachodem, cz. III, Kultura artystyczna, Lublin 1992, s. 77-86
  • Kowalczyk J., Guarino Guarini a późnobarokowa architektura w Polsce i na Litwie, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1997 z.3, s. 197.
  • Nasiadka M., Powiat puławski. Leksykon krajoznawczy, Puławy 2012, s. 9.
  • Piesio A., Późnobarokowy kościół w Baranowie nad Wieprzem, „Roczniki Humanistyczne” 1965, z. 4, s. 147.
  • Rolska I., Firlejowie Leopardzi. Studia nad patronatem i fundacjami artystycznymi w XVI-XVII wieku, Lublin 2009, passim.
  • Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, t. 22: Województwo lubelskie, Warszawa 1995, s. 6.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, pr. zb., Warszawa 2016, s. 151.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1764 - 1781
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Baranów
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. puławski, gmina Baranów
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy