Narodowy Instytut Dziedzictwa en
Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim

kolekcja

Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim

13

Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim

Średniowieczne mury obronne są charakterystycznym elementem krajobrazu kulturowego miast Pomorza Zachodniego. W 3. ćw. XIII w. południowa część regionu zajęta została przez margrabiów brandenburskich. Granica pomorsko-brandenburska stanowiła linię potencjalnego konfliktu, najsilniej więc obwarowane zostały miasta położone bezpośrednio po obu jej stronach – na Pomorzu Szczecin, Stargard, Pyrzyce, w brandenburskiej Nowej Marchii – Chojna i Myślibórz, ale również mniejsze ośrodki jak Mieszkowice, Trzcińsko Zdrój, czy Moryń.

W pierwszym etapie budowy umocnień wznoszono mur oraz prostokątne i półkoliste baszty łupinowe, od strony wewnętrznej otwarte i zaopatrzone w pomosty. Ówczesne bramy miały formę prostopadłościennej budowli z ostrołukowo zamkniętym przejazdem w przyziemiu i położonym powyżej piętrem obronnym, nad którym usytuowany był otoczony blankami taras obronny.

Początkowo umocnienia służyły walce przy użyciu broni ręcznej. W odpowiedzi na wprowadzenie broni palnej podwyższano bramy i baszty. Typ bramy wieżowej (np. w Pyrzycach, czy w Chojnie) wykształcił się w wyniku nadbudowy nad częścią dolną ośmiobocznego na ogół trzonu z ostrosłupowym hełmem. Bramy szczytowe (np. Pyrzycka i Wałowa w Stargardzie,  Myśliborska w Lipianach, czy Wolińska w Goleniowie) powstawały w wyniku podwyższenia budowli i nakrycia jej dwuspadowym dachem o szczytach nad przejazdowymi elewacjami. Baszty łupinowe zamykano i nadbudowywano o nową górną część, częściej jednak wznoszono nowe baszty, na ogół składające się z dolnej części na rzucie kwadratu oraz z walcowatego trzonu. W końcu XV i na pocz. XVI  w. powstawały przedbramia, a w XVI w. – basteje z platformami na działa.